1970’ler komedisi yalnızca seyirciyi güldürmekle ilgilenmiyordu. Savaş, ırkçılık, sınıf, din, televizyon, aile, üniversiteler ve politik düzen; dönemin en iyi komedilerinde doğrudan hedef haline geldi. Bazı filmler bunu kaba ve anarşik bir mizahla, bazıları ise tek bir yüz ifadesi ya da giderek tuhaflaşan gündelik durumlarla yaptı.
Bu nedenle 70’lerin en komik filmleri seçkisini yalnızca dönemin en popüler komedilerini sıralayarak oluşturmadık. Monty Python ve Mel Brooks gibi bugün hâlâ geniş kitlelerce bilinen isimlerin yanına The Hospital, A New Leaf ve Real Life gibi daha az konuşulan filmleri de ekledik. Ortak noktaları, komediyi yalnızca eğlence olarak değil, çevrelerindeki dünyanın saçmalıklarını görünür kılmanın bir yolu olarak kullanmaları.
15. Real Life (1979)
IMDb: 7.0
Yönetmen: Albert Brooks
Oyuncular: Albert Brooks, Charles Grodin, Frances Lee McCain
Tür: Mockumentary, Hiciv, Komedi
Albert Brooks kendisinin abartılı bir versiyonunu oynar: Amerika’daki sıradan bir ailenin bir yılını kameralarla kaydedip “gerçek hayatı” ortaya çıkaracağını iddia eden yönetmen. Arizona’daki Yeager ailesi projeye seçilir ve evin her köşesi kameralarla doldurulur. Ancak çekim başladığı anda gözlemlenmek, ailenin doğal davranmasını giderek imkânsız hale getirir.
Brooks’un en iyi fikri yönetmeni dışarıdan tarafsız bir gözlemci gibi göstermemesi. Tam tersine, proje kontrolden çıktıkça Albert kameranın önüne daha fazla geçiyor ve belgeselin kendisinden daha önemli hale gelmeye başlıyor. Charles Grodin’ın giderek huzursuzlaşan aile babası ise bu narsisizme çok iyi karşılık veriyor. Film ekibi gerçekliği kaydetmeye çalışırken gerçekliği değiştiren başlıca unsur haline geliyor.
1979’da çekilmiş bir filmin bugün reality-TV, sosyal medya ve sürekli kamera karşısında yaşama kültürüyle bu kadar kolay ilişki kurabilmesi dikkat çekici. Real Life teknolojiyi tahmin etmiyor; insanların izlendiğini bildiğinde nasıl değiştiğini fark ediyor. Listedeki en az bilinen filmlerden biri olmasına rağmen bugüne en doğrudan konuşan yapımlardan biri de bu.
14. The Heartbreak Kid (1972)
IMDb: 7.1
Yönetmen: Elaine May
Oyuncular: Charles Grodin, Cybill Shepherd, Jeannie Berlin
Tür: Romantik Komedi, Hiciv, Kara Komedi
Lenny Cantrow yeni evlendiği Lila ile balayına çıkar. Daha yolculuğun ilk günlerinde eşinin küçük alışkanlıklarından rahatsız olmaya başlayan Lenny, otelde tanıştığı Kelly’ye ilgi duyar. Çok kısa süre içinde kendi evliliğini bir hata olarak görmeye ve henüz doğru dürüst tanımadığı Kelly’nin peşinden gitmeye karar verir.
Charles Grodin’ın performansı filmin ne kadar acımasız olduğunu ilk başta gizliyor. Lenny kendisini mantıklı, romantik ve hayatının aşkını bulmuş biri olarak anlatabiliyor; fakat davranışları başka bir hikâye söylüyor. Elaine May kamerayı onun romantik hayallerine teslim etmediği için seyirci, karakterin kendisiyle ilgili kurduğu anlatı ile gerçekte yaptığı şey arasındaki farkı sürekli görüyor.
Jeannie Berlin’in Lila’sı filmin en önemli parçalarından biri çünkü hikâyeyi basit bir “yanlış kişiyle evlenme” fantezisine dönüşmekten kurtarıyor. Lenny’nin onu utanç verici bulduğu anlarda film çoğu zaman Lenny hakkında daha fazla şey söylüyor. The Heartbreak Kid, romantik komedi kahramanını sevilebilir yapmak zorunda olmadığımızı çok erken fark etmiş rahatsız edici derecede komik bir film.
13. The Hospital (1971)
IMDb: 7.1
Yönetmen: Arthur Hiller
Oyuncular: George C. Scott, Diana Rigg, Barnard Hughes
Tür: Kara Komedi, Hiciv, Drama
New York’taki büyük bir hastanenin başhekimi Dr. Herbert Bock hem özel hayatının hem de çalıştığı kurumun dağılmasına tanık olur. Hastane bürokrasisi zaten kontrol dışına çıkmışken personel arasında açıklanamayan ölümler yaşanmaya başlar. Bock bütün bunların ortasında kendi hayatıyla ilgili daha temel bir krizle de uğraşmaktadır.
Paddy Chayefsky’nin senaryosu hastaneyi insanların iyileştirildiği düzenli bir kurumdan çok, kimsenin tam olarak ne yaptığını bilmediği dev bir makine gibi gösteriyor. Yanlış dosyalar, iletişim sorunları ve birbirini dinlemeyen çalışanlar bazen cinayetlerden daha tehlikeli hale geliyor. George C. Scott’ın öfkesi de yalnızca karakterin mizacından değil, her gün karşılaştığı kurumsal saçmalıktan besleniyor.
Filmin komedisi özellikle bugünün bürokrasi deneyimine yabancı değil. Sistemde herkes kendi küçük görevini yapıyor ama bütün parçalar birleştiğinde ortaya mantıklı bir sonuç çıkmıyor. The Hospital, 70’lerin kara mizahının neden bu kadar öfkeli olduğunu anlamak için iyi bir örnek: Gülmek burada eğlenmekten çok, akıl sağlığını koruma yöntemi.
12. A New Leaf (1971)
IMDb: 7.3
Yönetmen: Elaine May
Oyuncular: Walter Matthau, Elaine May, Jack Weston
Tür: Kara Komedi, Romantik Komedi, Screwball Komedi
Henry Graham hayatını çalışmadan ve servetini harcayarak geçirmiş zengin bir adamdır. Parasının tükendiğini öğrendiğinde geçimini sağlayabilecek hiçbir becerisi olmadığını fark eder. Çözümü zengin bir kadınla evlenmekte bulur; ancak planının ikinci kısmı evlilikten sonra eşini ortadan kaldırıp serveti tek başına kullanmaktır. Hedef olarak utangaç botanikçi Henrietta’yı seçer.
Walter Matthau’nun Henry’yi açıkça kötü biri gibi oynamaması filmin asıl numarası. Karakter kendi asalak yaşam tarzını o kadar doğal kabul ediyor ki cinayet planı bile ona bir finansal düzenleme gibi görünüyor. Elaine May’in Henrietta’sı ise sosyal beceriksizliğiyle bu soğuk planı sürekli rayından çıkarıyor. İkilinin birlikte geçirdiği sahnelerde romantik komedi ile cinayet fikri garip biçimde aynı anda çalışıyor.
Film ilerledikçe Henry’nin Henrietta’nın hayatındaki kaosu düzeltmeye başlaması ilişkinin yönünü değiştiriyor. Ama May bunu kolay bir “kötü adam iyi insana dönüşür” hikâyesine çevirmiyor. A New Leaf, sevginin bile bazen para, sınıf ve kişisel konforla pazarlık halinde gelişebileceğini hatırlatan oldukça kuru ve zekice bir kara komedi.
11. MAS*H (1970)
IMDb: 7.3
Yönetmen: Robert Altman
Oyuncular: Donald Sutherland, Elliott Gould, Tom Skerritt, Sally Kellerman
Tür: Kara Komedi, Savaş, Hiciv
Kore Savaşı sırasında bir sahra hastanesine atanan cerrahlar Hawkeye Pierce ve Trapper John McIntyre, çevrelerindeki savaş gerçeğiyle baş edebilmek için mizaha ve sürekli kuralları çiğnemeye sığınır. Hastanede her gün ağır yaralı askerler ameliyat masasına gelirken doktorlar boş zamanlarında askeri disiplinle, üstleriyle ve birbirleriyle uğraşır.
Robert Altman savaşın dehşetini büyük dramatik konuşmalarla anlatmak yerine gündelik hayatın içine yerleştiriyor. Ameliyat sahnelerinin hemen ardından anlamsız bir şaka gelebiliyor; hoparlörden yapılan duyurular ise neredeyse filmin kendi alaycı anlatıcısı gibi çalışıyor. Bu ton değişimleri bazen rahatsız edici ama filmin istediği etki de tam olarak bu.
M*A*S*H’in kahramanları her zaman sempatik değil ve filmin bazı davranışları bugün çok daha sorunlu görünebilir. Buna rağmen savaş kurumuna bakışı hâlâ keskin. İnsanların çevrelerindeki deliliğe uyum sağlamak için kendilerine başka bir delilik biçimi yaratması, filmin kara mizahını basit asker şakalarının çok ötesine taşıyor.
10. National Lampoon’s Animal House (1978)
IMDb: 7.4
Yönetmen: John Landis
Oyuncular: John Belushi, Karen Allen, Tom Hulce, Tim Matheson
Tür: Komedi, Gençlik Komedisi, Kara Komedi
1962’de Faber College’a gelen iki öğrenci, kampüsün saygın topluluklarından birine girmek yerine okulun en sorunlu kardeşlik grubu Delta Tau Chi’ye katılır. Delta üyelerinin derslerle, disiplinle ve okul yönetimiyle ilişkisi zaten oldukça kötüdür. Dekan Wormer onları okuldan tamamen atmaya karar verince taraflar arasındaki mücadele giderek büyür.
John Belushi’nin Bluto’su filmin anarşik enerjisinin vücut bulmuş hali. Çoğu zaman uzun diyaloglara bile ihtiyaç duymadan bakışı, yürüyüşü veya bir odaya giriş biçimiyle sahneyi ele geçiriyor. Buna karşılık okul yönetiminin ağır ciddiyeti, Delta’nın çocukça sabotajlarının daha komik görünmesini sağlıyor. Film kimin “olgun” davranması gerektiğine dair beklentiyi sürekli tersine çeviriyor.
Animal House sonrasında sayısız üniversite ve gençlik komedisi aynı formülü taklit etti; çoğu yalnızca kaba mizah tarafını aldı. Oysa burada asıl enerji, otoriteye karşı duyulan neşeli düşmanlıktan geliyor. Filmin kabalığı tartışılabilir, ancak kurumsal saygınlığı böylesine keyifle dağıtan çok az komedi var.
9. What’s Up, Doc? (1972)
IMDb: 7.6
Yönetmen: Peter Bogdanovich
Oyuncular: Barbra Streisand, Ryan O’Neal, Madeline Kahn
Tür: Screwball Komedi, Romantik Komedi, Slapstick
San Francisco’daki bir otelde birbirinin aynısı dört ekose çanta aynı anda ortaya çıkar. Çantalardan birinde değerli mücevherler, birinde gizli belgeler, diğerlerinde ise daha sıradan eşyalar vardır. Çantaların sürekli el değiştirmesi, içine kapanık müzikolog Howard Bannister ile hiçbir sınır tanımayan Judy Maxwell’ın hayatını birbirine bağlar.
Peter Bogdanovich filmi klasik Hollywood screwball komedilerine açık bir sevgiyle kuruyor. Barbra Streisand’ın Judy’si bir sahneye girdiği anda düzeni bozarken Ryan O’Neal çoğu zaman yalnızca onun geride bıraktığı karmaşaya yetişmeye çalışıyor. Madeline Kahn’ın Eunice karakteri ise tek başına başka bir komedi hattı yaratıyor; öfkesi ve sabrı arasındaki mücadele filmin en güvenilir kahkaha kaynaklarından biri.
Özellikle filmin son bölümündeki San Francisco kovalamacası, fiziksel komedinin ne kadar iyi koreografiye ihtiyaç duyduğunu hatırlatıyor. Otomobiller, bisikletler ve şehir sokakları birbirine girerken sahne hiçbir zaman yalnızca gürültüye dönüşmüyor. What’s Up, Doc?, 70’lerde çekilmiş olmasına rağmen 1930’ların komedi hızını yeniden yakalamayı başaran ender filmlerden.
8. Love and Death (1975)
IMDb: 7.6
Yönetmen: Woody Allen
Oyuncular: Woody Allen, Diane Keaton, Georges Adet
Tür: Komedi, Parodi, Savaş
Çarlık Rusyası’nda yaşayan Boris, savaşmaktan çok korkan, ölüm üzerine düşünmeyi seven ve kahramanlıkla hiçbir ilgisi olmayan genç bir adamdır. Napolyon’un Rusya’yı işgali başlayınca istemeden orduya katılır. Çocukluğundan beri sevdiği Sonja ile yolları yeniden kesiştiğinde ikili çok daha büyük bir politik planın içine sürüklenir.
Film, Tolstoy ve Dostoyevski gibi Rus edebiyatının ağır meselelerini fiziksel komedi ve hızlı diyaloglarla yan yana getiriyor. Boris birkaç saniye içinde ölümün anlamından askeri beceriksizliğine geçebiliyor. Diane Keaton’ın Sonja’sı da bu ritme karşılık veren en önemli unsur; ikilinin felsefi tartışmaları çoğu zaman ciddi bir sohbet gibi başlayıp mantıksız bir kelime oyununa dönüşüyor.
Love and Death özellikle edebiyat ve sanat referanslarını bilen seyirci için ekstra katmanlar taşıyor, ancak bunları bilmeden de çalışan güçlü bir slapstick damarı var. Savaşın kahramanlık anlatısını sürekli küçülten film, insanın ölüm korkusu karşısındaki büyük sözlerini de rahat bırakmıyor. Mizahı hızlı, yoğun ve bilinçli biçimde gösterişli.
7. The Discreet Charm of the Bourgeoisie (1972)
IMDb: 7.7
Yönetmen: Luis Buñuel
Oyuncular: Fernando Rey, Delphine Seyrig, Paul Frankeur, Stéphane Audran
Tür: Kara Komedi, Hiciv, Sürrealizm
Bir grup varlıklı arkadaş birlikte yemek yemeye çalışır. İlk bakışta bundan daha sıradan bir hikâye düşünülemez; ancak her buluşma beklenmedik bir nedenle yarıda kalır. Yanlış gün, cenaze, askerler, tuhaf ziyaretçiler ve giderek rüyayla gerçeği ayırmayı zorlaştıran olaylar grubun tek bir düzgün yemek yemesine bile izin vermez.
Buñuel’in komedisi yüksek sesli esprilerden çok karakterlerin her koşulda görgü kurallarını korumaya çalışmasından doğuyor. Dünyanın mantığı parçalanırken Fernando Rey ve diğer karakterler hâlâ masanın nasıl kurulacağıyla, kimin ne söylemesi gerektiğiyle ilgileniyor. Film burjuva hayatını büyük bir suç üzerinden değil, küçük ritüellere gösterilen neredeyse dinsel bağlılık üzerinden hedef alıyor.
Rüya sahneleri çoğaldıkça hikâyenin güvenilir zemini tamamen kayboluyor ama karakterlerin davranışları neredeyse hiç değişmiyor. Bu da filmi yalnızca sürreal bir deney olmaktan çıkarıp çok komik bir sınıf hicvine dönüştürüyor. The Discreet Charm of the Bourgeoisie, 70’ler komedisinin Hollywood dışında ne kadar farklı yönlere gidebildiğinin en iyi örneklerinden.
6. Blazing Saddles (1974)
IMDb: 7.7
Yönetmen: Mel Brooks
Oyuncular: Cleavon Little, Gene Wilder, Slim Pickens, Madeline Kahn
Tür: Komedi, Western, Parodi, Kara Komedi
Bir demiryolu projesi için küçük bir kasabanın boşaltılması gerektiğinde yozlaşmış politikacılar halkı kaçıracak bir plan kurar. Planın parçası olarak kasabaya siyah bir şerif atanır; fakat Bart beklenenden çok daha becerikli çıkar. Yanında alkole sığınmış eski silahşor Jim ile birlikte hem kasabanın önyargılarıyla hem de arkasındaki çıkar düzeniyle uğraşmaya başlar.
Mel Brooks western filmlerinin bütün tanıdık görüntülerini kullanıyor: salon kapıları, geniş sokaklar, kovboylar ve silahlı adamlar. Fakat bunların içini kahramanlık yerine Amerikan ırkçılığı, aptallık ve Hollywood klişeleriyle dolduruyor. Cleavon Little’ın Bart’ı çoğu zaman odadaki tek mantıklı insan; çevresindekilerin ona karşı tavrı ne kadar saçmalaşırsa film de o kadar sertleşiyor.
Blazing Saddles bazı şakalarıyla bugün hâlâ tartışma yaratabilecek kadar saldırgan bir film. Ancak hedefinin kim olduğunu gözden kaçırmamak gerekiyor: Şaka büyük ölçüde Bart’a değil, onu küçümseyen insanlara yöneliyor. Finalde western dünyasının sınırlarını bile terk etmesi, Brooks’un yalnızca türü değil Hollywood’un kendisini de parçalamaya niyetli olduğunu gösteriyor.
5. Harold and Maude (1971)
IMDb: 7.8
Yönetmen: Hal Ashby
Oyuncular: Ruth Gordon, Bud Cort, Vivian Pickles
Tür: Kara Komedi, Romantik Komedi, Drama
Zengin bir ailenin genç oğlu Harold’ın en büyük merakı ölümdür. Cenazelere gider, annesini rahatsız etmek için sahte intiharlar düzenler ve çevresindeki yetişkin dünyasına karşı neredeyse tamamen ilgisiz davranır. Bir cenazede kendisinden onlarca yaş büyük Maude ile karşılaşması, Harold’ın hayatla kurduğu ilişkiyi değiştirmeye başlar.
Bud Cort’un donuk yüzü ile Ruth Gordon’ın durmak bilmeyen enerjisi arasındaki karşıtlık filmin komedisinin merkezinde. Harold dünyaya sanki çoktan veda etmiş gibiyken Maude her fırsatı yaşanacak yeni bir deneyim olarak görüyor. Hal Ashby bu iki karakteri duygusal bir formüle hapsetmek yerine aile, otorite ve “normal hayat” beklentilerini sürekli araya sokuyor.
Ölüm hakkında bu kadar çok şaka yapan bir filmin sonunda bu kadar canlı hissettirmesi önemli. Harold and Maude karanlık mizahını yalnızca seyirciyi şaşırtmak için kullanmıyor; hayatın başkalarının hazırladığı plana göre yaşanmasının ne kadar tuhaf olduğunu göstermek için kullanıyor. 70’ler karşı kültürünün en sıcak ama aynı zamanda en garip komedilerinden biri.
4. Being There (1979)
IMDb: 7.9
Yönetmen: Hal Ashby
Oyuncular: Peter Sellers, Shirley MacLaine, Melvyn Douglas, Jack Warden
Tür: Komedi, Hiciv, Drama
Chance hayatının tamamını zengin bir adamın evinde bahçıvanlık yaparak ve televizyon izleyerek geçirmiştir. Ev sahibinin ölümünden sonra ilk kez dış dünyaya çıktığında tesadüfler onu Washington’ın en güçlü çevrelerinden birine taşır. Bahçecilik üzerine söylediği basit cümleler, çevresindeki insanlar tarafından ekonomi ve siyaset hakkında derin metaforlar olarak yorumlanmaya başlar.
Peter Sellers rolü neredeyse hiçbir şeyi zorlamadan oynuyor. Chance espri yapmıyor, kendisini zeki göstermeye çalışmıyor ve çevresindekilerin ona yüklediği anlamların farkına bile varmıyor. Komedi tam ters yönde işliyor: Ne kadar az şey söylerse insanlar onda o kadar fazla bilgelik buluyor. Hal Ashby de bu durumun absürtlüğünü büyük kahkaha anları yerine sessiz bakışlarla büyütüyor.
Filmin medya ve siyaset hakkındaki gözlemleri bugün daha da tanıdık gelebilir. Bir insanın gerçekten ne söylediğinden çok nasıl göründüğünün ve başkalarının onda ne görmek istediğinin önem kazanması, filmin mizahını zamana karşı oldukça dayanıklı kılıyor. Being There, en sessiz karakterlerden birini kullanarak 70’lerin en keskin hicivlerinden birini yaratıyor.
3. Monty Python’s Life of Brian (1979)
IMDb: 8.0
Yönetmen: Terry Jones
Oyuncular: Graham Chapman, John Cleese, Michael Palin, Eric Idle
Tür: Komedi, Hiciv, Kara Komedi
Brian, İsa ile aynı dönemde ve hemen yakındaki bir ahırda dünyaya gelen sıradan bir adamdır. Fakat yanlış anlaşılmalar, politik gruplar ve peşinden anlam çıkarmaya kararlı kalabalıklar sonucunda kendisini hiç istemediği bir rolün içinde bulur. Brian ne kadar sıradan biri olduğunu anlatmaya çalışırsa çevresindekiler onun sözlerinden yeni işaretler çıkarmaya devam eder.
Filmin ününü yalnızca dinle ilgili şakalara indirgemek haksızlık olur. Asıl hedef, insanların bir fikrin etrafında nasıl gruplaştığı ve grupların kısa süre içinde kendi kurallarını, düşmanlarını ve anlamsız ayrımlarını yaratması. Roma’ya karşı savaşan küçük örgütlerin birbirleriyle uğraştığı sahneler, siyasi hareketlerin iç çatışmalarına yönelik özellikle keskin bir taşlama.
Monty Python’ın absürtlüğü burada Holy Grail’den daha politik ve daha rahatsız edici bir yere gidiyor. İnsanların düşünmek yerine takip etmeyi tercih etmesi filmin neredeyse bütün şakalarının altında yatıyor. Life of Brian, tartışmalı ününün çok ötesinde, kalabalığın aklı üzerine çekilmiş son derece komik bir film.
2. Young Frankenstein (1974)
IMDb: 8.0
Yönetmen: Mel Brooks
Oyuncular: Gene Wilder, Peter Boyle, Marty Feldman, Madeline Kahn
Tür: Komedi, Parodi, Korku
Dr. Frederick Frankenstein, ailesinin kötü şöhretli geçmişinden uzak durmaya çalışan saygın bir bilim insanıdır. Büyükbabasından kalan Transilvanya’daki şatoya çağrıldığında ise eski deneylerin izleriyle karşılaşır ve ailesinin yıllardır kaçtığı mirasa giderek yaklaşır. Yanında Igor, Inga ve şatonun ürkütücü hizmetkârı Frau Blücher vardır.
Mel Brooks burada Frankenstein filmleriyle yalnızca dalga geçmek yerine önce onların görüntü dünyasını titizlikle yeniden kuruyor. Siyah-beyaz görüntü, gotik laboratuvar dekorları, dramatik ışıklar ve oyuncuların eski korku filmlerini hatırlatan tavırları sayesinde film gerçek bir Universal korku klasiği gibi görünüyor. Komedi de tam burada etkisini artırıyor; dekor ciddi kaldıkça Gene Wilder ve Marty Feldman’ın saçmalıkları daha komik hale geliyor.
Özellikle Wilder’ın kontrollü başlayan performansının giderek çığrından çıkması filmin ritmini belirliyor. Peter Boyle ise canavarı yalnızca şakanın hedefi haline getirmediği için film beklenmedik biçimde sıcak anlara da sahip. Young Frankenstein, sevdiği sinema geleneğini küçümsemeden parodileştirmenin belki de en iyi örneklerinden biri.
1. Monty Python and the Holy Grail (1975)
IMDb: 8.1
Yönetmen: Terry Gilliam, Terry Jones
Oyuncular: Graham Chapman, John Cleese, Eric Idle, Michael Palin
Tür: Komedi, Parodi, Absürt Komedi, Fantastik
Kral Arthur ve Yuvarlak Masa şövalyeleri Kutsal Kâse’yi bulmak için yola çıkar, ancak karşılarına destansı savaşlardan çok anlamsız tartışmalar, tuhaf şövalyeler ve tamamen kontrol dışına çıkan durumlar çıkar. Film, Arthur efsanesinin temel yapısını kullanıyor ama klasik bir macera anlatmaya hiçbir zaman gerçekten niyetlenmiyor. At yerine hindistancevizi kabuklarıyla yolculuk edilmesi bile daha ilk dakikalarda nasıl bir dünyaya girdiğimizi anlatıyor.
Monty Python ekibinin mizahı yalnızca ortaçağ filmlerini parodileştirmesinden gelmiyor. Karakterlerin mantıklı görünmeye çalışan saçma konuşmaları, gereğinden fazla uzayan tartışmalar ve filmin kendi anlatımını sabote eden şakalar asıl komedi kaynağını oluşturuyor. Kara Şövalye karşılaşması bunun en iyi örneklerinden biri: durum giderek daha grotesk hale gelirken karakterlerden hiçbiri yaşananların saçmalığını kabul etmiyor.
Aradan yarım yüzyıl geçmesine rağmen filmin esprilerinin önemli bölümü hâlâ şaşırtıcı derecede canlı. Bunun nedeni yalnızca iyi şakalar değil; Monty Python’ın kahramanlık, tarih ve sinema anlatısının kendisiyle dalga geçmesi. Holy Grail, seyircinin “bundan sonra ne olacak?” beklentisini sürekli yanlış yere götüren, kendi kurallarını bile ciddiye almayan bir komedi.
