Şirketlerin Karanlık Yüzünü Anlatan 8 Dizi

Los Angeles'taki mobil oyun şirketi CompWare'ın kurucusu öldüğünde çalışanlar kendilerini belirsiz bir geleceğin ortasında bulur. Tam bu sırada Regus Patoff adında gizemli bir danışman şirkete gelir ve yönetimi devralır. Başlangıçta işleri düzene sokacak biri gibi görünen Patoff'un talepleri kısa sürede çalışanların özel hayatlarına kadar uzanmaya başlar.

The Consultant'ın en iyi fikri, Christoph Waltz'un canlandırdığı Patoff'u klasik bağırıp çağıran patron tipine dönüştürmemesi. Son derece sakin konuşan, çalışanların sınırlarını küçük adımlarla ihlal eden bir yöneticiyle karşı karşıyayız. Dizi yer yer gizemini gereğinden fazla uzatsa da iş güvencesizliği ile patrona koşulsuz itaat arasındaki ilişkiyi rahatsız edici biçimde kullanıyor.

Sekiz bölümlük kısa yapısı sayesinde fazla oyalanmadan ilerliyor ancak bütün fikirlerini aynı güçte sonuçlandıramıyor. Yine de bir şirketin başına kimin geçtiğinden çok, çalışanların işlerini kaybetmemek için ne kadarına razı olabileceklerini sorması listeyle oldukça iyi örtüşüyor.

Matt ve Jake, neredeyse her sektörde faaliyet gösteren dev şirket Hampton DeVille'de yönetici adayı olarak çalışan iki beyaz yakalıdır. Günleri anlamsız toplantılar, patronların bitmek bilmeyen talepleri ve kendilerinden daha yukarıdakilerin kirli işlerini yapmakla geçer. Şirketin CEO'su Christian DeVille için çalışanların mutluluğundan savaş endüstrisine kadar her şey ancak para kazandırdığı ölçüde önemlidir.

Corporate, plaza hayatını olduğundan daha absürt hale getirmek zorunda kalmadan komik olabiliyor. PowerPoint sunumlarından insan kaynaklarına, zorunlu şirket etkinliklerinden kurumsal sosyal sorumluluğa kadar tanıdık ofis ritüellerini alıp içlerindeki ikiyüzlülüğü büyütüyor. Lance Reddick'in neredeyse şeytani bir ciddiyetle oynadığı Christian DeVille de bu dünyanın mükemmel patronu.

Üç sezon boyunca aynı şirkette kalmasına rağmen esprisini yalnızca kötü patronlara bağlamıyor. İnsanların nefret ettikleri bir sistemin içinde terfi etmeyi istemeye devam etmeleri, Corporate'ı basit bir ofis parodisinden daha sert bir şirket hicvine dönüştürüyor.

Ted Crisp, Veridian Dynamics adlı dev bir teknoloji şirketinin araştırma ve geliştirme bölümünü yönetir. İşini sevmesine rağmen çalıştığı kurumun insanları dondurmaktan genetik deneylere kadar ahlaki açıdan son derece tartışmalı projelere girişmesi Ted'i sürekli kendi vicdanıyla şirket emirleri arasında bırakır.

Better Off Ted'ın hâlâ taze görünmesinin nedeni, şirket kötülüğünü büyük komplolardan çok gündelik kurumsal mantık üzerinden anlatması. Veridian Dynamics'in reklamları özellikle iyi çalışıyor; şirket, yaptığı korkunç şeyleri birkaç parlak sloganla çalışanlarına ve müşterilerine satabiliyor. Portia de Rossi'nin soğukkanlı yönetici Veronica'sı da dizinin şirket kültürüne yönelttiği esprilerin önemli bir bölümünü taşıyor.

Yalnızca iki sezon sürmüş olması dizinin hak ettiği kadar geniş bir izleyiciye ulaşmasını engelledi. Bugün yapay zekâ, çalışan takibi ve teknoloji şirketlerinin etik sorumlulukları tartışılırken birçok bölümünün on beş yıldan uzun süre önce çekilmiş olduğuna inanmak zor.

Yazılım mühendisi Lily Chan, erkek arkadaşının çalıştıkları teknoloji şirketi Amaya'nın son derece gizli Devs bölümüne alınmasının ardından ortadan kaybolmasını araştırmaya başlar. Şirketin kurucusu Forest'ın dışarıdan sakin görünen teknoloji imparatorluğunun merkezinde ise çalışanların bile tam olarak bilmediği çok daha büyük bir proje vardır.

Alex Garland teknoloji şirketini sıradan bir kötü şirket olarak resmetmek yerine neredeyse bir inanç sistemine dönüştürüyor. Amaya'nın ormanın içine kurulmuş kampüsü, dev çocuk heykeli ve Devs laboratuvarının altın renkli geometrisi Silikon Vadisi'nin dünyayı değiştirdiğine inanan özgüvenine çok yakışıyor. Nick Offerman'ın Forest'ı da bağırıp çağırmayan ama kendi fikrinin doğruluğundan hiç şüphe etmeyen bir teknoloji patronu.

Devs ilerledikçe şirket hikâyesinin dışına çıkıp özgür irade ve determinizm gibi daha büyük sorulara yöneliyor. Buna rağmen bütün bu soruların sınırsız para ve teknolojik gücü elinde tutan özel bir şirketin laboratuvarında doğması tesadüf değil.

Industry, Londra'daki prestijli yatırım bankası Pierpoint'ta kariyer yapmaya çalışan genç mezunları takip ediyor. Harper ve Yasmin başta olmak üzere yeni çalışanlar bir yandan müşteriler ve milyonlarca dolarlık işlemlerle uğraşırken diğer yandan işlerini korumak için sürekli birbirleriyle rekabet etmek zorunda kalıyor.

Dizinin finans dünyasını anlaşılır hale getirmek gibi bir derdi yok; işlem masasındaki konuşmalar bazen karakterler kadar seyirciyi de geride bırakıyor. Bu tercih Pierpoint'ın baskısını daha iyi aktarıyor çünkü çalışanların hata yapmaya, yavaşlamaya veya ne yaptıklarını sorgulamaya vakti yok. Performans değerlendirmeleri, müşteri ilişkileri ve ofis içi ittifaklar aynı ölçüde acımasız bir rekabet alanına dönüşüyor.

Industry'nin yıllar içinde büyümesini sağlayan şey yalnızca para dünyasının gösterişli tarafı değil, bu sistemin içinde başarılı olmaya çalışan insanların giderek sisteme benzemesi. Pierpoint değişse veya karakterler başka şirketlere geçse bile para ile güç arasındaki ilişki yerinde kalıyor.

Medya ve eğlence devi Waystar Royco'nun kurucusu Logan Roy'un sağlığı bozulmaya başladığında çocukları şirketin geleceği için birbirleriyle mücadele etmeye başlar. Kendall, Roman ve Shiv için mesele yalnızca aile şirketini kimin yöneteceği değildir; babalarının onayını kazanmak, milyarlarca dolarlık imparatorluğun kontrolünü ele geçirmekle neredeyse aynı şeydir.

Succession şirket yönetimini aile kavgasından ayırmayı özellikle reddediyor. Yönetim kurulu toplantısı, doğum günü veya düğün fark etmeksizin Roy ailesindeki hemen her konuşma aynı zamanda bir iş görüşmesine dönüşebiliyor. Jesse Armstrong'un sivri diyalogları ve oyuncu kadrosunun birbirini sürekli tartan performansları sayesinde şirket içi politika çoğu zaman açık bir tehditten daha gerilimli.

Waystar Royco'nun skandalları, haber politikası ve siyasi bağlantıları dizinin şirket gücünü yalnızca zenginlik olarak görmediğini gösteriyor. Succession sonunda bir şirketi kimin yönettiğinden daha rahatsız edici bir soruya ulaşıyor: Bu kadar büyük ekonomik ve siyasi gücün tek bir ailenin elinde olması zaten başlı başına bir sorun değil mi?

Siber güvenlik uzmanı Elliot Alderson geceleri insanları ve şirketleri hackleyerek kendi adalet anlayışına göre hareket eder. Mr. Robot adlı gizemli bir adamın liderliğindeki fsociety, Elliot'a dünyanın en büyük şirketlerinden E Corp'u çökertmeyi teklif ettiğinde kişisel bir hacker hikâyesi küresel ekonomik sistemi hedef alan çok daha büyük bir operasyona dönüşür.

E Corp dizinin ilk sezonlarında neredeyse her yerde karşımıza çıkar: bankacılıktan teknolojiye ve tüketici ürünlerine kadar gündelik hayatın tamamına sızmış bir şirket. Sam Esmail bu dev yapıyı çizgi roman kötüsü gibi bırakmıyor; şirket çöktüğünde ortaya çıkan kaosla birlikte büyük şirketlere duyulan öfkenin tek başına bir ekonomik plan olmadığını da gösteriyor. Elliot'ın güvenilmez bakış açısı ise bu politik hikâyeyi sürekli kişisel bir gerilimle iç içe tutuyor.

Mr. Robot ilerleyen sezonlarda komplosunu genişletse de ilk sorusunu hiçbir zaman tamamen bırakmıyor: birkaç şirket ve çok küçük bir insan grubunun ekonomik sistem üzerinde bu kadar fazla güce sahip olması ne anlama geliyor? Dizinin hacker estetiğinin ötesinde kalıcı olmasının önemli nedenlerinden biri de bu.

Lumon Industries çalışanları, iş hayatlarıyla özel hayatlarını tamamen ayıran cerrahi bir prosedürden geçebiliyor. Bu işlemden sonra Mark Scout ve çalışma arkadaşlarının ofisteki kişilikleri dışarıdaki hayatlarını, dışarıdaki kişilikleri ise işte neler yaptıklarını hatırlamıyor. Yeni çalışan Helly'nin bu düzene karşı çıkmasıyla Lumon'un steril koridorlarındaki gariplikler giderek daha fazla soru doğurmaya başlıyor.

Severance'ın şirket eleştirisi büyük ölçüde küçük ayrıntılarda çalışıyor. Anlamsız görünen görevler, waffle partileri, parmak tuzakları ve şirket kurucusunun sözlerinin neredeyse kutsal metin gibi okunması Lumon'un çalışanları nasıl çocuklaştırdığını gösteriyor. Ofisin sonsuz beyaz koridorlarıyla Milchick'in sürekli kontrollü nezaketi birleştiğinde sıradan insan kaynakları uygulamaları bile tehditkâr görünmeye başlıyor.

Dizinin çıkış fikri iş ve özel hayatı ayırma hayalini kelimenin tam anlamıyla gerçekleştiriyor, ardından bunun bedelini soruyor. İşte geçirdiği hayat üzerinde hiçbir söz hakkı olmayan ayrı bir insan yaratmak, şirketlerin çalışanlardan ne satın aldığına dair son derece basit ama ürkütücü bir fikir. Kurumsal dünyanın karanlık yüzünü anlatan bir listenin zirvesi için bundan daha doğrudan bir örnek bulmak zor.