Dünyanın Sonundan Sonra: En İyi 10 Post-Apokaliptik Film

Mantar kaynaklı bir enfeksiyon insanlığın büyük bölümünü saldırgan yaratıklara dönüştürdükten sonra hayatta kalanlar askerî üslerde yaşamaya başlamıştır. Melanie adlı genç kız, enfeksiyonu taşımasına rağmen düşünme ve öğrenme yeteneğini koruyan çocuklardan biridir. Öğretmeni Helen Justineau ile bilim insanı Caroline Caldwell'ın ona bakışı tamamen farklıdır; üs saldırıya uğradığında bu küçük grup dışarıdaki yeni dünyaya çıkmak zorunda kalır.

Film salgın sonrasını eski insanlığın yeniden kurulacağı geçici bir kriz gibi görmüyor. Melanie'nin varlığı, hayatta kalan yetişkinlerin kendilerini hâlâ dünyanın doğal sahibi kabul etmesini sorguluyor. Boş şehirler ve bitkilerle kaplanan yapılar tanıdığımız medeniyetin geri dönmesini bekleyen kalıntılar değil; başka bir yaşam biçiminin çoktan başladığını gösteriyor.

The Girl with All the Gifts post-apokaliptik sinemanın alışıldık restorasyon fikrine farklı bir yerden yaklaşıyor. İnsanlığın devam etmesi ile dünyanın devam etmesinin aynı şey olmayabileceğini kabul eden film, kıyamet sonrasını yalnız kayıp değil, yeni bir başlangıç ihtimali olarak da görüyor.

Küresel ekonomik çöküşün on yıl sonrasında Avustralya'nın kırsal bölgeleri silahlı insanların ve küçük yerleşimlerin hâkim olduğu sert bir dünyaya dönüşmüştür. Eric adlı yalnız bir adamın arabası üç suçlu tarafından çalınınca onların peşine düşer. Yolda çetenin geride bıraktığı yaralı Rey'i bulur ve onu kardeşine ulaşmak için kullanmaya karar verir.

The Rover kıyameti büyük yıkıntılarla göstermiyor. Benzin istasyonları, küçük dükkânlar ve yollar hâlâ duruyor fakat onları anlamlı kılan ekonomik ve toplumsal düzen ortadan kalkmış. Para farklı biçimlerde dolaşıyor, silah gündelik hayatın parçası olmuş ve insan ilişkileri neredeyse tamamen ihtiyaç üzerinden kuruluyor. Guy Pearce'ın suskun Eric'i de bu dünyanın neden bu hale geldiğini açıklamaktan çok içinde yaşamayı öğrenmiş biri.

Filmin post-apokaliptik tarafı tam da bu sıradanlıkta etkili oluyor. Dünya fiziksel olarak yok olmamış; onu yaşanabilir yapan güven, hukuk ve ortak düzen çökmüş. The Rover, medeniyetin sona ermesi için şehirlerin mutlaka yanması gerekmediğini gösteriyor.

Nükleer savaşın ardından hayatta kalan insanlar dev bir yeraltı sığınağında yaşamaktadır. Yapının giderek çöktüğü, yiyeceğin azaldığı ve insanların umudunu kaybettiği bu ortamda Soft adlı görevli düzeni korumaya çalışır. Sığınağın sakinleri ise Ark adı verilen gizemli bir kurtarma aracının gelip kendilerini götüreceğine inanır.

Piotr Szulkin'in dünyasında felaket geçmişte kalmış olsa da insanların hayatını hâlâ kontrol ediyor. Beton koridorlar, yapay ışık ve sürekli onarılan duvarlar dış dünyanın yokluğunu unutturmuyor. Daha önemlisi, yöneticiler gerçek kurtuluş planından çok kurtuluş fikrini yönetiyor; umut bile siyasal bir araca dönüşmüş durumda.

O-Bi, O-Ba fiziksel hayatta kalmanın medeniyetin devam ettiği anlamına gelmediğini gösteriyor. İnsanlar hâlâ bir arada, kurumlar hâlâ çalışıyor gibi görünse de sistem aslında korku, söylenti ve azalan kaynaklar üzerinde duruyor. Post-apokaliptik sinemanın politik açıdan en keskin örneklerinden.

Belirsiz bir felaketin ardından yiyeceğin son derece kıt olduğu bir dünyada Louison adlı eski sirk sanatçısı, zemin katında kasap dükkânı bulunan bir apartmanda işe başlar. Binanın sahibi Clapet yeni kiracıları yalnız tamirat işleri için getirmemektedir. Louison, Clapet'nin kızı Julie ile yakınlaştıkça apartmanın yiyecek bulmak için kurduğu korkunç düzeni fark etmeye başlar.

Delicatessen kıtlığı kül rengi çöller yerine çürümüş bir apartmana sıkıştırıyor. Mercimek ve mısır gibi sıradan yiyecekler para kadar değerli; komşuluk ilişkileri ise kimin bir sonraki öğün olabileceği düşüncesiyle bozulmuş. Jeunet ve Caro bütün bunları grotesk bir mizahla anlatırken apartmanı kendi küçük ekonomisi, sınıfları ve kuralları olan kapalı bir toplum gibi kullanıyor.

Post-apokaliptik filmlerin çoğu hayatta kalmayı ciddi ve sert bir tonla anlatırken Delicatessen aynı kıtlığı kara komediye dönüştürüyor. Yamyamlığın bile gündelik rutine karışabildiği bu dünya, medeniyetin bazen büyük bir patlamayla değil, insanın alışabildiği küçük tavizlerle sona erebileceğini gösteriyor.

Bilim insanı Zac Hobson bir sabah uyandığında çevresindeki herkesin ortadan kaybolduğunu fark eder. Arabalar yollarda, mağazalar açık ve şehirler hâlâ ayaktadır fakat insanlar yoktur. Zac tek başına yaşamaya çalışırken olayın üzerinde çalıştığı deneyle bağlantılı olabileceğinden şüphelenir ve kendisi dışında hayatta kalan birilerini aramaya başlar.

The Quiet Earth kıyamet sonrasını yıkım üzerinden değil, yokluk üzerinden kuruyor. Bozulmamış şehirlerde tek bir insanın dolaşması filmin en güçlü görüntüsü. Zac ilk başta dünyanın bütün mallarına sahipmiş gibi davranıyor; fakat para, mülk ve statünün onları paylaşacak başka insanlar olmadığında ne kadar anlamsızlaştığı kısa sürede ortaya çıkıyor.

Film medeniyetin fiziksel kalıntılarıyla medeniyetin kendisi arasındaki farkı çok temiz biçimde gösteriyor. Binalar, arabalar ve marketler durabilir; onları anlamlı kılan insan ilişkileri yok olduğunda geriye dev bir dekor kalıyor. Post-apokaliptik yalnızlık fikrinin en sade ve düşündürücü örneklerinden.

Nükleer savaşın ardından çöle dönüşmüş Amerika'da Vic adlı genç adam, telepatik olarak konuşabildiği köpeği Blood ile birlikte dolaşır. İkili yiyecek bulmaya ve çevredeki yağmacılardan uzak durmaya çalışırken Vic yeraltında yaşayan gizli bir topluluğun izine rastlar. Yüzeydeki kabile düzeninden farklı görünen bu dünya kendi tuhaf kurallarını taşımaktadır.

Film daha sonra Mad Max serisiyle özdeşleşecek pek çok post-apokaliptik fikri yıllar önce kullanıyor: çorak arazi, küçük yağmacı grupları, yiyecek kıtlığı ve eski uygarlıktan kalan hurdalar. Ancak Vic'in dünyasında ahlaki çöküş fiziksel yıkım kadar belirgin. Hayatta kalma, insan ilişkilerini bile ihtiyaç ve takas düzeyine indiriyor.

A Boy and His Dog bugün bazı tercihleriyle özellikle sert ve rahatsız edici duruyor; tam da bu nedenle 1970'lerin post-apokaliptik karamsarlığını iyi temsil ediyor. Medeniyet çöktüğünde ortaya daha özgür bir insanlık çıkacağı fikrine hiç güvenmiyor.

İklim değişikliğini durdurmak amacıyla yapılan bir müdahale dünyayı yaşanmaz bir buz çölüne çevirmiştir. Hayatta kalan son insanlar yıllardır durmadan hareket eden Snowpiercer adlı dev trende yaşamaktadır. En arka vagonlarda sefalet içinde yaşayan Curtis ve diğer yolcular, trenin ön bölümlerindeki ayrıcalıklı sınıfa karşı ayaklanarak lokomotife doğru ilerlemeye başlar.

Bong Joon-ho post-apokaliptik dünyayı tek bir trenin içine sıkıştırıp eski dünyanın sınıf düzenini neredeyse eksiksiz biçimde yeniden kuruyor. Kuyruk bölümündeki kalabalık ve açlıkla ön vagonlardaki okul, eğlence ve lüks arasındaki fark fiziksel olarak birkaç kapıdan ibaret. İnsanlık dünyayı kaybetmiş ama hiyerarşisini kaybetmemiş.

Snowpiercer kıyametin otomatik olarak yeni ve daha adil bir başlangıç yaratmayacağını söylüyor. Eski düzen çöktüğünde hayatta kalanlar aynı eşitsizliği daha küçük bir alanda tekrar kurabiliyor. Bu yönüyle post-apokaliptik sinema ile distopyanın en başarılı kesişimlerinden biri.

Jim adlı genç bir adam hastanede komadan uyandığında Londra'yı tamamen boşalmış halde bulur. İnsanları saniyeler içinde saldırgan hale getiren Rage virüsü ülkeye yayılmış, normal yaşam birkaç hafta içinde ortadan kalkmıştır. Jim başka hayatta kalanlarla karşılaştığında grup güvenli olduğu söylenen bir askerî üsse ulaşmak için yola çıkar.

Danny Boyle'un boş Londra görüntüleri filmi daha ilk dakikalarda dönemin diğer salgın filmlerinden ayırıyor. Westminster Köprüsü, Piccadilly Circus ve büyük caddeler insanlardan arındığında tanıdık şehir bir anda yabancılaşıyor. Film ilerledikçe enfekte olmuş insanlardan daha büyük tehdidin yeni koşullara uyum sağlayan sağlıklı insanlardan gelebileceğini de ortaya koyuyor.

28 Days Later salgın sonrasını yalnız virüsten kaçma meselesi olarak görmüyor. Devlet, polis ve gündelik hayat birkaç hafta içinde ortadan kalktığında yerine neyin geleceği daha rahatsız edici bir soruya dönüşüyor. Modern post-apokaliptik sinemanın salgın ve boş şehir görüntüsü üzerinde en fazla iz bırakan filmlerinden.

Sebebi açıklanmayan büyük bir felaket dünyadaki bitki ve hayvan yaşamının büyük bölümünü yok etmiştir. Bir baba ile küçük oğlu, sahip oldukları birkaç eşya ve az miktarda yiyecekle kıyıya doğru yürür. Yol boyunca açlık, soğuk ve diğer hayatta kalanlardan gelecek tehditlerle karşılaşırken baba oğlunu hem fiziksel olarak korumaya hem de ona nasıl bir insan olması gerektiğini öğretmeye çalışır.

John Hillcoat kıyamet sonrası dünyadan neredeyse bütün renkleri çıkarıyor. Market rafındaki tek konserve, kuru bir ayakkabı ya da birkaç saatlik güvenli uyku büyük bir servete dönüşmüş durumda. Viggo Mortensen ile Kodi Smit-McPhee arasındaki ilişki de filmi sıradan hayatta kalma hikâyesinden ayırıyor; baba yalnız oğlunun yaşamasını değil, çevresindeki vahşete rağmen insanlığını korumasını istiyor.

The Road post-apokaliptik sinemanın en temel sorusunu en çıplak biçimde soruyor: yaşamaya devam etmek ile insan kalmaya devam etmek aynı şey mi? Film dünyanın yeniden kurulacağına dair büyük bir plan sunmuyor. Geride yalnız iki insanın birbirine karşı sorumluluğu kalıyor.

Toplumsal düzenin çöktüğü ve yakıtın en değerli kaynak haline geldiği Avustralya çöllerinde Max tek başına yaşamaktadır. Yolculuğu sırasında büyük miktarda benzin depolayan küçük bir toplulukla karşılaşır. Yerleşim, Humungus'un yönettiği yağmacılar tarafından kuşatılmıştır ve Max başlangıçta yalnızca kendi çıkarını düşünse de giderek topluluğun kaçış planının parçası olur.

George Miller post-apokaliptik dünyayı birkaç bakışta anlaşılır hale getiriyor. Araçların üzerindeki metal parçalar, deri kostümler, motosiklet çeteleri ve benzin için verilen savaş, uzun açıklamalara ihtiyaç bırakmıyor. Eski uygarlıktan geriye kalan otomobiller artık statü değil doğrudan yaşam aracı; yakıtı kontrol eden ise gücü kontrol ediyor. Filmin çölü boş görünse de her parçası yeni dünyanın ekonomisini anlatıyor.

Mad Max 2'nin listenin zirvesinde olmasının nedeni yalnızca kendi başına çok iyi çalışması değil. Çöl, modifiye araçlar, yakıt savaşı, kabileler ve hurda estetiği sonraki onlarca post-apokaliptik yapım için temel görsel sözlüğe dönüştü. Bugün bir kıyamet sonrası dünya hayal edildiğinde zihinde beliren görüntülerin büyük kısmında hâlâ The Road Warrior'ın izi var.