Boks filmleri çoğu zaman aynı görüntülerle hatırlanır: loş bir spor salonu, kum torbasına vuran bir dövüşçü, giderek hızlanan bir antrenman montajı ve sonunda büyük maç. Ancak türün gerçekten iyi örnekleri için ring yalnızca başlangıç noktasıdır. Boks; yoksulluk, aile, sınıf, yaşlanma, şöhret, erkeklik, beden ve yenilgi üzerine hikâyeler anlatmak için sinemanın uzun zamandır kullandığı en güçlü alanlardan biri.
Üstelik bu ilişkinin tarihi Rocky ile başlamıyor. 1940’ların kara filmlerinden 1970’lerin Amerikan sinemasına, Japon bağımsızlarından modern spor dramalarına kadar boks, farklı yönetmenlerin elinde bambaşka anlamlar kazandı. Bazı filmlerde ringden çıkmak kurtuluş anlamına geliyor, bazılarında ise insanın kendisiyle hesaplaşabileceği tek yer orası.
Bu listede yalnızca en popüler yapımları bir araya getirmedik. Sinema tarihindeki ağırlığı, boks dünyasını nasıl ele aldığı ve tür içinde gerçekten farklı bir şey söyleyip söylemediği de seçimde belirleyici oldu. Ortaya klasiklerle daha az bilinen filmlerin yan yana durduğu, iyiden en iyiye doğru ilerleyen 15 filmlik bir liste çıktı
15 Journeyman (2017)
IMDb: 7.0
Yönetmen: Paddy Considine
Oyuncular: Paddy Considine, Jodie Whittaker, Paul Popplewell
Tür: Dram, Spor
Orta sıklet şampiyonu Matty Burton, kariyerinin önemli maçlarından birini kazandıktan sonra evine döner. Ancak aldığı darbelerin sonucu kısa süre sonra ortaya çıkar ve Matty ciddi bir beyin hasarı geçirir. Konuşma, hareket ve hafızayla ilgili temel becerilerini yeniden kazanmak zorunda kalırken eşi Emma da karşısındaki adamın artık eskisi gibi olmadığını kabullenmeye çalışır.
Paddy Considine boks filmlerinin genellikle birkaç dakikada geçtiği kısmı alıp filmin tamamına yayıyor: maçtan sonra ne olur? Journeyman için boks kariyerinin zirvesi hikâyenin sonu değil, başlangıcı. Considine’in Matty’nin fiziksel hareketlerini ve konuşmasını yeniden öğrenirken gösterdiği sabırsızlık özellikle iyi; Jodie Whittaker ise bakım vermenin sevgiden çok daha ağır hale gelebildiği anlarda filmin duygusal yükünü taşıyor.
Burada zafer kemerinin pek anlamı kalmıyor. Matty’nin yeniden merdiven çıkabilmesi, karısıyla iletişim kurabilmesi veya çocuğuyla zaman geçirebilmesi ringde aldığı herhangi bir galibiyetten daha büyük bir mücadeleye dönüşüyor. Türün kahramanlık tarafına değil, boksun bir dövüşçünün bedeninde bırakabileceği kalıcı hasara baktığı için listenin açılışı için çok doğru bir film.
14 100 Yen Love (2014)
IMDb: 7.1
Yönetmen: Masaharu Take
Oyuncular: Sakura Ando, Hirofumi Arai, Yōzaburō Itō
Tür: Dram, Spor
32 yaşındaki Ichiko ailesiyle yaşayan, günlerini pek bir şey yapmadan geçiren ve hayatının yönünü değiştirmek için belirgin bir isteği olmayan bir kadındır. Kız kardeşiyle yaşadığı sert tartışmanın ardından evden ayrılır ve gece vardiyasında bir 100 yen mağazasında çalışmaya başlar. Eve giderken önünden geçtiği boks salonu ve burada antrenman yapan Yuji Kano, Ichiko’nun ilk kez boksa yaklaşmasına neden olur.
Sakura Ando’nun performansı filmin bütün ağırlığını taşıyor. Ichiko başlangıçta seyircinin kolayca seveceği bir karakter olarak yazılmamış; dağınık, isteksiz, öfkeli ve çevresiyle iletişim kurmakta zorlanan biri. Boks yapmaya başladığında film de onu bir anda disiplinli spor filmi kahramanına çevirmiyor. Antrenmanların güçlüğü kadar Ichiko’nun yıllarca geliştirdiği alışkanlıkların değişmesinin ne kadar zor olduğu da ortada duruyor.
100 Yen Love’ın değerli tarafı, boksu hayatı sihirli biçimde düzelten bir reçete gibi görmemesi. Ichiko’nun ringe çıkması, bütün sorunlarının çözüldüğü anlamına gelmiyor; ilk kez bir şeyi gerçekten istemesi anlamına geliyor. Bu küçük fark filmin finalini klasik “kaybeden kazanmayı öğrenir” hikâyelerinden çok daha etkili hale getiriyor.
13 The Hurricane (1999)
IMDb: 7.6
Yönetmen: Norman Jewison
Oyuncular: Denzel Washington, Vicellous Shannon, Deborah Kara Unger
Tür: Biyografi, Dram, Spor
Rubin “Hurricane” Carter dünya orta sıklet şampiyonluğu için mücadele eden başarılı bir boksörken üç kişinin öldürüldüğü bir cinayet nedeniyle tutuklanır. Suçu işlemediğini söylemesine rağmen mahkûm edilen Carter yıllarını hapishanede geçirir. Hikâyenin diğer tarafında ise Carter’ın kitabını okuyup onun davasıyla ilgilenmeye başlayan genç Lesra Martin ve birlikte yaşadığı Kanadalı arkadaşları vardır.
Norman Jewison ring sahnelerine beklenenden az zaman ayırıyor çünkü Carter’ın asıl kavgasını adalet sistemiyle kuruyor. Denzel Washington da rolü fiziksel dönüşüme indirgemiyor; genç Carter’ın saldırgan özgüveniyle yıllar sonra hapishanede kendisini kontrol altında tutmaya çalışan adam arasındaki farkı belirgin biçimde oynuyor. Filmin bazı bölümleri büyük Hollywood biyografilerinin duygusal vurgusuna yaklaşsa da Washington’ın performansı bunu ayakta tutuyor.
Bu nedenle The Hurricane geleneksel anlamda saf bir boks filmi sayılmaz. Fakat Carter’ın boksör kimliği, hapsedilmeden önce kurduğu hayatın ve elinden alınan geleceğin önemli bir parçası. Ringde rakibine karşı savaşmayı bilen bir adamın, kurallarını kontrol edemediği çok daha büyük bir sistemin içinde mücadele etmek zorunda kalması filme tür içinde ayrı bir yer kazandırıyor.
12 Creed (2015)
IMDb: 7.6
Yönetmen: Ryan Coogler
Oyuncular: Michael B. Jordan, Sylvester Stallone, Tessa Thompson
Tür: Dram, Spor
Adonis Johnson, hiç tanışamadığı babası Apollo Creed’in boks dünyasındaki büyük mirasının gölgesinde büyür. Düzenli bir hayatı ve işi olmasına rağmen profesyonel boksör olmak istediğine karar verir ve Philadelphia’ya giderek Rocky Balboa’dan kendisini çalıştırmasını ister. Başta buna yanaşmayan Rocky zamanla Adonis’in antrenörü olur; Adonis ise hem rakipleriyle hem de “Creed” soyadının yarattığı beklentiyle uğraşmak zorunda kalır.
Ryan Coogler’ın en doğru kararı eski seriyi yeniden çekmeye çalışmaması. Creed, Rocky Balboa’yı kullanıyor ama hikâyeyi ona teslim etmiyor. Michael B. Jordan’ın Adonis’i öfkeli, yetenekli ve kendisini kanıtlama ihtiyacıyla hareket eden yeni bir karakter. Tessa Thompson’ın Bianca’sı da yalnızca boksörün yanında duran sevgili rolüne sıkışmıyor. Rocky ile Adonis arasındaki ilişki ise iki farklı kuşağın birbirine ihtiyaç duymasından doğuyor.
Ring tarafında da film oldukça canlı. Özellikle ilk önemli profesyonel maçın uzun çekime yakın biçimde kurulması, yumruklaşmayı montaj gösterisine dönüştürmeden takip etmeyi sağlıyor. Fakat Creed’in kalıcı olmasının nedeni teknik gösterisi değil; kırk yıllık bir serinin nostaljisine yaslanıp kalmadan kendi kahramanını yaratabilmesi. Rocky evreninin devam filmi olmaktan çıkıp kendi başına iyi bir boks filmi olmayı başarıyor.
11 When We Were Kings (1996)
IMDb: 7.9
Yönetmen: Leon Gast
Oyuncular / Katılımcılar: Muhammad Ali, George Foreman, Don King
Tür: Belgesel, Spor
1974’te Muhammad Ali, ağır sıklet dünya şampiyonu George Foreman’la karşılaşmak üzere Zaire’ye gider. Ali 32 yaşındadır ve birçok kişi onun en iyi döneminin geride kaldığını düşünür; Foreman ise genç, güçlü ve açık favoridir. Don King’in organize ettiği ve “Rumble in the Jungle” adıyla tarihe geçen maç, kısa süre içinde yalnızca bir dünya şampiyonluğu karşılaşması olmaktan çıkarak büyük bir kültürel olaya dönüşür.
Leon Gast’ın belgeselinin en büyük avantajı, merkezinde sinemanın sonradan büyütmesine gerek kalmayacak kadar büyük bir karakter bulunması. Ali kameranın karşısında rakibini küçümseyen, kalabalığı peşinden sürükleyen ve aynı zamanda kendi imajının nasıl çalıştığının son derece farkında olan biri. Foreman’ın sessizliğiyle Ali’nin bitmeyen enerjisi arasındaki karşıtlık, daha ringe çıkılmadan maçın psikolojik tarafını kuruyor.
Film aynı zamanda Zaire’deki politik ortamı, siyah Amerikalı sanatçıların Afrika’yla kurduğu ilişkiyi ve Don King’in yükselişini maçın çevresinde tutuyor. Bu nedenle When We Were Kings yalnızca “Ali, Foreman’ı nasıl yendi?” sorusunun belgeseli değil. Bir boks karşılaşmasının nasıl spor tarihini aşarak kültürel hafızanın parçası haline geldiğini gösteriyor. 1997’de En İyi Belgesel Oscar’ını kazanması da bu etkisinin erken dönemde karşılık bulduğunu gösteriyor.
10 The Happiest Day in the Life of Olli Mäki (2016)
IMDb: 7.2
Yönetmen: Juho Kuosmanen
Oyuncular: Jarkko Lahti, Oona Airola, Eero Milonoff
Tür: Biyografi, Dram, Romantik, Spor
1962’de Finlandiyalı boksör Olli Mäki, dünya tüy sıklet şampiyonluğu için Amerikalı Davey Moore’la karşılaşmaya hazırlanır. Ülke basını bu maçı ulusal bir olaya dönüştürürken menajeri Elis Ask, Olli’den yalnızca ringde değil, kameraların karşısında da bir şampiyon gibi davranmasını bekler. Olli’nin zihni ise giderek maçtan uzaklaşır; çünkü hazırlık sürecinde Raija’ya âşık olmuştur ve çevresindeki herkesin büyük gördüğü fırsat ona aynı ölçüde önemli gelmemeye başlar.
Juho Kuosmanen filmi siyah-beyaz çekiyor ama bunu nostaljik bir spor destanı kurmak için kullanmıyor. Olli’nin kilo vermesi, basın toplantıları, fotoğraf çekimleri ve sponsorluk beklentileri ringden önce onu tüketmeye başlıyor. Eero Milonoff’un canlandırdığı menajer Elis sürekli daha büyük bir hikâye yaratmaya çalışırken Jarkko Lahti’nin Olli’si giderek o hikâyenin dışına çıkmak istiyor. Oona Airola ile arasındaki rahat ve gösterişsiz sahneler de filmin ritmini boks filmlerinden alışık olduğumuz yükseliş duygusundan bilinçli olarak uzaklaştırıyor.
Filmin güzelliği, dünya şampiyonluğu maçını küçümsemeden başarı fikrini ters yüz etmesinde. Olli için mutlu olmakla büyük olmak aynı şey değil. Bu nedenle finalde önemli olan maçın nasıl sonuçlandığından çok, onun hangi hayatı istediğini anlaması. Boks filmleri içinde kazanmayı bu kadar sakin biçimde sorgulayan çok az örnek var.
9 Cinderella Man (2005)
IMDb: 8.0
Yönetmen: Ron Howard
Oyuncular: Russell Crowe, Renée Zellweger, Paul Giamatti
Tür: Biyografi, Dram, Spor
Eski ağır sıklet adayı James J. Braddock, Büyük Buhran sırasında hem kariyerini hem de ailesinin ekonomik güvenliğini kaybetmenin eşiğine gelir. Elindeki sakatlık yüzünden ringden uzaklaşan Braddock limanlarda günlük iş bulmaya çalışır; evde ise faturalar birikir ve çocuklarını yanında tutabilmek giderek zorlaşır. Beklenmedik biçimde önüne çıkan tek maçlık bir fırsat, onun yeniden ringe dönmesinin yolunu açar.
Ron Howard geri dönüş hikâyesini Braddock’ın yumruklarından önce evindeki eksiklerle kuruyor. Russell Crowe’nun karakteri açlık ya da yoksulluk hakkında büyük konuşmalar yapmıyor; çocukların yemeği, elektrik faturası ve iş kuyruğunda geçirilen saatler filmin ekonomik baskısını yeterince görünür kılıyor. Renée Zellweger’ın Mae’si de yalnızca destek veren eş değil; James’in yeniden ringe çıkmasının ailesi için taşıdığı fiziksel riski sürekli hatırlatan kişi. Paul Giamatti’nin Joe Gould’u ise Braddock’ın kariyerini yeniden kurarken filmin enerjisini yükseltiyor.
Cinderella Man tanıdık bir mazlumun geri dönüşü hikâyesi anlatıyor ama bunu neden hâlâ etkili kıldığı çok açık: Braddock ringe şöhretini geri almak için değil, ailesini ayakta tutmak için dönüyor. Bu nedenle her galibiyet aynı zamanda kira, yemek ve birkaç hafta daha güvende kalmak anlamına geliyor. Spor filmlerindeki “ikinci şans” fikrini ekonomik çaresizlikle bu kadar iyi birleştiren yapım azdır.
8 The Fighter (2010)
IMDb: 7.8
Yönetmen: David O. Russell
Oyuncular: Mark Wahlberg, Christian Bale, Amy Adams
Tür: Biyografi, Dram, Spor
Micky Ward profesyonel boksta ilerlemeye çalışan yetenekli bir dövüşçüdür ancak kariyerinin kontrolü büyük ölçüde ailesinin elindedir. Annesi Alice menajerliğini yaparken eski boksör ağabeyi Dicky Eklund onu çalıştırır. Dicky’nin crack bağımlılığı ve geçmişte Sugar Ray Leonard’la dövüşmüş olmasının çevresinde büyüyen eski şöhreti, Micky’nin kendi kariyerini kurmasını giderek zorlaştırır. Charlene ile başlayan ilişkisi de onu aile düzenini ilk kez açıkça sorgulamaya iter.
Filmin en ilginç tercihi Micky’yi çevresindeki herkesten daha sakin tutması. Mark Wahlberg karakteri geri planda oynarken Christian Bale’in Dicky’si sürekli hareket ediyor, konuşuyor ve bulunduğu her alanı dolduruyor. Melissa Leo’nun Alice’i ve Micky’nin kız kardeşlerinden oluşan kalabalık aile de her kararı toplu bir tartışmaya dönüştürüyor. Böylece Micky’nin ringde rakibini yenmesinden önce kendi hayatında sesini duyurabilmesi gerekiyor. Bale’in fiziksel dönüşümü çarpıcı ama performansın etkisi yalnızca zayıflamasından değil; Dicky’nin hâlâ geçmişteki tek büyük maçının içinde yaşıyor oluşundan geliyor.
The Fighter bu nedenle klasik bireysel başarı öyküsünden biraz farklı işliyor. Micky’nin yükselmesi için ailesini tamamen terk etmesi gerekmiyor; onlarla arasındaki sınırı yeniden çizmesi gerekiyor. Film boksu aile sevgisinin ne kadar destekleyici ve aynı anda ne kadar boğucu olabileceğini göstermek için kullanıyor. Bu da ring dışındaki çatışmaları maçların kendisi kadar akılda kalıcı hale getiriyor.
7 Small, Slow But Steady (2022)
IMDb: 6.9
Yönetmen: Shō Miyake
Oyuncular: Yukino Kishii, Masaki Miura, Tomokazu Miura
Tür: Dram, Spor
Doğuştan işitme engelli olan Keiko profesyonel olarak boks yaparken Tokyo’daki küçük bir salonda antrenmanlarını sürdürür. İki maç kazandıktan sonra üçüncü karşılaşmasına hazırlanması gerekir ancak ringe çıkma isteğinden giderek daha fazla şüphe etmeye başlar. Üstelik kendisini boksör olarak kabul eden ve yıllardır çalıştığı salonu yöneten başkanın sağlığı kötüleşmekte, spor salonu da kapanma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Film, gerçek boksör Keiko Ogasawara’nın otobiyografik kitabından esinleniyor.
Shō Miyake, Keiko’nun işitme engelini seyirciden duygusal tepki almak için kullanmıyor. Bunun yerine antrenmanların tekrarına, eldivenlerin temasına, bakışlara ve insanların birbirleriyle iletişim kurmak için kullandığı küçük hareketlere dikkat ediyor. Yukino Kishii’nin performansı da büyük patlamalardan uzak; Keiko’nun yorulduğunu, sıkıldığını veya ringe çıkmak istemediğini çoğu zaman birkaç bakıştan anlıyoruz. Antrenman sahneleri hızlı montajlarla heyecan yaratmak yerine gerçek süre ve tekrar hissini koruyor.
Filmin adı aslında yaklaşımını çok iyi özetliyor: küçük, yavaş ama istikrarlı. Keiko’nun hikâyesinde şampiyonluk hayali ya da herkese bir şey kanıtlama zorunluluğu yok. Bazen yaptığı şeyi sevmesine rağmen devam etmek isteyip istemediğinden emin değil. Spor sinemasının genellikle bastırdığı bu tereddüt, Small, Slow But Steady’yi boks üzerine yapılmış en insani filmlerden biri haline getiriyor.
6 Million Dollar Baby (2004)
IMDb: 8.1
Yönetmen: Clint Eastwood
Oyuncular: Hilary Swank, Clint Eastwood, Morgan Freeman
Tür: Dram, Spor
Missouri’den Los Angeles’a gelen Maggie Fitzgerald, otuzlu yaşlarını geçmiş olmasına rağmen profesyonel boksör olmaya kararlıdır. Eski antrenör Frankie Dunn’ın salonuna gelir ve kendisini çalıştırmasını ister; Frankie ise hem yaşını hem de kadın olmasını gerekçe göstererek buna yanaşmaz. Maggie vazgeçmeyince salonun eski boksörlerinden Scrap’in yardımıyla çalışmaya devam eder ve sonunda Frankie de onun antrenörlüğünü üstlenir. İkilinin ilişkisi zamanla antrenör-sporcu bağının çok ötesine geçer.
Clint Eastwood filmi ilk bölümde son derece tanıdık bir spor filmi gibi kuruyor: disiplin, antrenman, yükseliş ve giderek daha büyük maçlar. Hilary Swank’ın Maggie’si bu bölümde hem fiziksel inandırıcılığı hem de Frankie’nin sertliğini delip geçen neşesiyle filmi taşıyor. Eastwood’un Frankie’sinde ise kazanmayı öğretmekten çok kaybetmekten korkan bir antrenör var; onun sürekli “kendini koru” diye tekrarlaması zamanla yalnızca boks tekniği olmaktan çıkıyor. Morgan Freeman’ın Scrap’i de ikisini uzaktan gözleyen ve geçmişte alınmış yanlış kararların ağırlığını bilen üçüncü ayağı oluşturuyor.
Filmin boks sinemasında bu kadar yukarıda kalmasının nedeni ring başarıları değil, spor filmlerinin seyirciyle yaptığı anlaşmayı yarıda bozması. Başlangıçta Maggie’nin ne kadar yükselebileceğini merak ediyoruz; ilerleyen bölümde mesele tamamen başka bir yere kayıyor. Eastwood böylece zafer, beden, sadakat ve bir insan için ne kadar ileri gidilebileceği üzerine çok daha ağır bir film çıkarıyor. Spor sinemasının verdiği yükselme hissini kullanıp sonra onun bedelini seyircinin önüne koyuyor.
5 The Set-Up (1949)
IMDb: 7.8
Yönetmen: Robert Wise
Oyuncular: Robert Ryan, Audrey Totter, George Tobias
Tür: Suç, Dram, Spor
Stoker Thompson kariyerinin sonuna yaklaşmış, otuz beş yaşındaki bir boksördür. Menajeri Tiny onun artık kaybetmeye alışmış sıradan bir dövüşçü olduğunu düşündüğü için, yaklaşan maçta yenilmesi karşılığında bir gangsterden para alır. Sorun şu ki Stoker’a bu anlaşmadan hiç bahsetmez. Stoker ise ringe çıktığında hâlâ kazanabileceğine inanır ve gecenin bütün dengesi değişir.
Robert Wise filmi yalnızca 72-73 dakikada ve neredeyse gerçek zamanlı kuruyor. Ring çevresindeki seyirciler, bahisçiler, menajerler ve küçük gangsterler aynı dünyanın parçaları; Stoker ise onların gözünde insan olmaktan çok para kazanılabilecek bir bedene dönüşmüş durumda. Robert Ryan’ın fiziksel yapısı karaktere doğal bir yorgunluk veriyor. Özellikle maç ilerledikçe Stoker’ın kazanma ihtimalinin çevresindeki insanları sevindirmek yerine tedirgin etmesi, filmin boks dünyasına bakışını tek başına özetliyor.
The Set-Up’ta mesele şampiyon olmak değil, başkalarının çoktan vazgeçtiği bir adamın kendisinden vazgeçmemesi. Ama film bunu romantik bir zafer hikâyesine de çevirmiyor. Ringde alınan kararın dışarıda gerçek bir bedeli var. Boksun şike, bahis ve sömürüyle iç içe geçmiş karanlık yüzünü bu kadar sıkı ve ekonomik anlatan film sayısı hâlâ çok az.
4 Fat City (1972)
IMDb: 7.2
Yönetmen: John Huston
Oyuncular: Stacy Keach, Jeff Bridges, Susan Tyrrell
Tür: Dram, Spor
Billy Tully bir zamanlar gelecek vadeden bir boksörken kariyeri dağılmış, alkolle yaşayan ve geçici işlerde çalışan bir adama dönüşmüştür. Spor salonunda karşılaştığı genç Ernie Munger’ın yeteneğini fark edince onu eski antrenörü Ruben’a yönlendirir. Ernie profesyonel boksa adım atmaya çalışırken Tully de yıllar sonra yeniden ringe dönmeyi düşünür. Ancak ikisinin önünde duran hayat, spor filmlerindeki temiz başlangıçlardan çok daha karmaşıktır.
John Huston boks dünyasının parıltılı kısmıyla neredeyse hiç ilgilenmiyor. Tully ve Ernie antrenman dışında tarlalarda gündelik işçilik yapıyor, ucuz barlarda oturuyor ve birkaç dolarlık maçlar için hazırlanıyorlar. Stacy Keach’in Tully’si geçmişte yaşadığını düşündüğü fırsatların yasını tutarken Jeff Bridges’ın Ernie’si geleceğinin ne olacağını henüz kavramamış kadar genç. Susan Tyrrell’ın Oma’sı ise Tully’nin hayatındaki dağınıklığı daha da görünür kılıyor. Conrad L. Hall’un Stockton görüntüleri de şehri bir başarı öyküsünün dekoru değil, yorucu gündelik hayatın parçası gibi gösteriyor.
Fat City boks sinemasının en acımasız filmlerinden biri çünkü yeteneğin her zaman bir yere götürmediğini kabul ediyor. Buradaki dövüşçülerin çoğu büyük arenalara çıkmayacak, servet kazanmayacak ve isimlerini kimse hatırlamayacak. Huston tam da spor sinemasının genellikle kadraj dışında bıraktığı bu insanlarla ilgileniyor. Bir boksörün kariyerinin başarısız olmasının, hayatının neden otomatik olarak anlamını yitirmediğini anlatması filmi olağanüstü kılıyor.
3 Body and Soul (1947)
Charley Davis yoksul bir mahallede büyüyen yetenekli bir gençtir. Babasının ölümünün ardından boks ona ailesinin ekonomik durumunu değiştirebilecek bir yol sunar. Kazandıkça daha büyük maçlara ve daha fazla paraya ulaşır; ancak kariyerine yatırım yapan promotörler Charley’nin yeteneğini giderek kendi çıkarları için kullanmaya başlar. Başlangıçta ailesini kurtarmak için seçtiği yol, zamanla onu para, şöhret ve yozlaşmanın içine çeker.
Robert Rossen’ın filmi ringdeki başarıyı Amerikan rüyasının temiz bir karşılığı gibi sunmuyor. John Garfield’ın Charley’si para kazandıkça özgürleşmek yerine kendisini kontrol eden insanların sayısını artırıyor. Abraham Polonsky’nin senaryosu promotörleri yalnızca kötü adam olarak çizmektense, boksu dövüşçünün bedeninin alınıp satıldığı bir iş kolu gibi gösteriyor. James Wong Howe’un görüntü yönetimi de özellikle ring sahnelerinde kamerayı seyirci koltuğundan çıkarıp yumrukların arasına sokuyor; dönemine göre son derece fiziksel bir his yaratıyor.
Body and Soul sonraki onlarca boks filminin kullanacağı birçok fikri daha 1947’de kurmuş durumda: yoksulluktan çıkış umudu, kirli promotörler, para karşısında kişisel tavizler ve dövüşçünün kendi bedenine sahip olup olmadığı sorusu. Ama filmin bugün hâlâ canlı kalmasının nedeni tarihsel önemi değil. Charley’nin başarıya ulaştıkça ne kaybettiğini görmemiz, filmi sıradan bir yükseliş ve düşüş hikâyesinden çok daha sert hale getiriyor.
2 Rocky (1976)
IMDb: 8.1
Yönetmen: John G. Avildsen
Oyuncular: Sylvester Stallone, Talia Shire, Burt Young
Tür: Dram, Spor
Rocky Balboa Philadelphia’da küçük salonlarda maçlara çıkan, hayatını aynı zamanda tefeci için borç tahsil ederek kazanan bir boksördür. Kariyerinin büyük bir yere gitmeyeceği artık neredeyse kesinleşmişken dünya ağır sıklet şampiyonu Apollo Creed’in rakibi sakatlanır. Creed, tanıtım açısından ilgi çekici olacağını düşünerek bilinmeyen bir yerel boksöre şampiyonluk maçı şansı vermeye karar verir ve seçim Rocky’ye düşer. Rocky için mesele kısa sürede şampiyon olmaktan başka bir şeye dönüşür: kendisine yıllardır biçilen hayatın ötesine geçip geçemeyeceğini görmek.
Bugün Rocky denildiğinde insanların aklına merdivenler, antrenman montajı ve Bill Conti’nin müziği geliyor; fakat ilk film sanıldığından çok daha sessiz ve melankolik. Rocky uzun süre ringden çok boş dairesinde, sokaklarda, Adrian’ın çalıştığı dükkânda ve Mickey’nin salonunda vakit geçiriyor. Stallone karakteri büyük konuşmalar yapan bir kahraman olarak değil, kendisine çok az şey beklemeyi öğretmiş yalnız bir adam olarak yazıyor. Talia Shire’ın Adrian’ıyla kurduğu ilişki de filmin duygusal merkezini maçtan önce oluşturuyor.
Final maçını bu kadar güçlü yapan şey de Rocky’nin kazanmasının şart olmaması. Onun hedefi Apollo’yu yenmekten önce on beş raund ayakta kalmak; çünkü bunu başarırsa hayatında ilk kez “sıradan biri olmadığını” kendisine kanıtlayabileceğine inanıyor. Spor sinemasında daha sonra sayısız kez taklit edilen mazlum hikâyesinin şablonunu kurdu ama kendi filmindeki kırılganlık ve sınıfsal doku çoğu taklidinde kayboldu. En İyi Film dahil üç Oscar kazanması, filmin yalnızca popüler kültürde değil dönemin sinemasında da nasıl karşılık bulduğunu gösteriyor.
1 Raging Bull (1980)
IMDb: 8.1
Yönetmen: Martin Scorsese
Oyuncular: Robert De Niro, Cathy Moriarty, Joe Pesci
Tür: Biyografi, Dram, Spor
Jake LaMotta ringde rakiplerine karşı korkusuzluğu ve dayanıklılığıyla yükselen bir orta sıklet boksörüdür. Fakat onu başarılı bir dövüşçü yapan öfke, ring dışındaki hayatını giderek parçalamaya başlar. Kardeşi Joey’ye ve eşi Vickie’ye karşı duyduğu kuşku kontrol edilemez hale gelirken Jake’in şampiyonluğa doğru ilerleyişi, özel hayatındaki yıkımla yan yana gider. Film, LaMotta’nın kendi anılarından yola çıkıyor.
Martin Scorsese maçları gerçekçi spor yayınları gibi çekmiyor. Ringin boyutu, sesler, ışık ve kamera hareketleri Jake’in o andaki ruh haline göre değişiyor. Bazen arena neredeyse boşalıyor, bazen yumruk sesleri abartılı biçimde yükseliyor; rakipten çok Jake’in zihninin içindeymişiz gibi hissediyoruz. Thelma Schoonmaker’ın kurgusu ve Michael Chapman’ın siyah-beyaz görüntüleri bu bölümlere ayrı bir ritim veriyor. Robert De Niro ise LaMotta’yı sevimli hale getirmeye hiç çalışmıyor. Jake komik, karizmatik, korkutucu ve dayanılmaz olabiliyor; çoğu zaman aynı sahnenin içinde.
Bu nedenle Raging Bull diğer büyük boks filmlerinin yaptığı şeyi tersine çeviriyor. Ring Jake’in hayatını kurtarmıyor; yalnızca içinde zaten bulunan şiddetin kabul gördüğü tek alanı sağlıyor. Rakiplerine vurduğu sürece alkışlanan bir adamın aynı öfkeyi evine taşıdığında çevresindeki herkesi kaybetmesini izliyoruz. Kariyerindeki yükselişle kişisel çöküşün birbirine paralel ilerlemesi, filmi bir başarı hikâyesi olmaktan tamamen çıkarıyor.
Listenin zirvesinde olmasının nedeni de burada. Rocky boks sinemasının en büyük halk hikâyesiyse, Raging Bull onun en rahatsız edici karakter incelemelerinden biri. Scorsese dövüşmenin insana ne kazandırdığından çok, insanın neden dövüşmeye ihtiyaç duyduğuyla ilgileniyor. Film aradan geçen on yıllara rağmen ring sahnelerinin gücünden hiçbir şey kaybetmedi; fakat daha önemlisi, Jake LaMotta’nın kendisini yok edişini kolay bir açıklamayla kapatmaması. De Niro performansıyla En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı; film toplamda iki Oscar aldı.
