En İyi Neo-Noir Filmleri

Lise öğrencisi Brendan Frye, eski sevgilisi Emily’den endişe verici bir telefon alır. Genç kızın başına ne geldiğini anlamaya çalışırken okulun uyuşturucu çevresine yaklaşır. Arkadaş grupları arasındaki ilişkiler, saklanan bilgiler ve birbirini tutmayan açıklamalar, Brendan’ı giderek tehlikeli bir soruşturmanın içine çeker.

Rian Johnson, sert dedektif hikâyelerinin dilini lise öğrencilerine konuştururken fikrini bir parodiye harcamıyor. Brendan’ın inatçılığı, Joseph Gordon-Levitt’in içine kapanık oyununda hem cesaret hem savunmasızlık kazanıyor. Boş koridorlar ve beton su kanalları, yetişkinlerin neredeyse ortadan kaybolduğu bu dünyaya beklenmedik bir ıssızlık veriyor. Diyalogların yapaylığı zaman zaman mesafe yaratsa da filmin kendi kurallarına bağlılığı etkileyici.

Neo noir filmleri içinde Brick’in yeri, eski bir anlatı geleneğine yeni bir yaş grubu bulmasından geliyor. Gençlerin yaşadığı duyguları küçümsemeyen tavrı sayesinde biçim deneyi, kaybın ve dışlanmışlığın acısıyla buluşuyor. Johnson’ın ilk uzun metrajında bile polisiye anlatıya ne kadar hâkim olduğu açık.

Bridget Gregory, kocasının yasa dışı bir işten kazandığı parayı alarak New York’tan ayrılır. Küçük bir kasabada yeni bir kimlikle yaşamaya çalışırken Mike adında bir adamla ilişkiye başlar. Kocası paranın peşini bırakmazken Bridget da karşısına çıkan insanları kendi planlarına göre yönlendirmeye girişir.

Linda Fiorentino’nun Bridget’ı, seyirciden anlayış bekleyen bir karakter değil. İnsanların zaaflarını hızla ölçen bakışları ve karşısındakini küçümseyen sakinliği, filmin kara mizahını besliyor. John Dahl da onun kötücüllüğünü açıklayacak duygusal mazeretler aramıyor. Peter Berg’in oynadığı Mike’ın kendine güveniyle gerçekte kavrayabildikleri arasındaki uçurum, her konuşmayı ayrı bir güç mücadelesine çeviriyor.

Klasik femme fatale figürünü hikâyenin sürücü koltuğuna oturtan The Last Seduction, neo noir filmleri arasında arsızlığıyla öne çıkıyor. Senaryonun kimi hamleleri fazlasıyla hesaplı hissedilebilir; buna rağmen Bridget’ın zekâsı ve Fiorentino’nun müthiş zamanlaması karşısında kayıtsız kalmak zor. Buradaki eğlence, güvenilecek bir kahramanın bulunmamasında.

Connie Nikas’ın kardeşi Nick’le gerçekleştirdiği banka soygunu ters gider ve Nick yakalanır. Connie, kardeşini hapisten çıkarabilmek için para bulmaya çalışır. New York’ta geçen gece boyunca başvurduğu her çözüm yeni bir sorun doğurur; karşılaştığı insanlar da onun giderek büyüyen telaşının içine sürüklenir.

Robert Pattinson, Connie’yi kolayca sevilecek bir serseriye çevirmiyor. Hızlı düşünmesiyle bencilliği aynı anda hissediliyor; yardım ettiğini söylerken başkalarının hayatına verdiği zararı görmek istemeyen biri bu. Safdie kardeşlerin yakın planları kaçacak alan bırakmazken Oneohtrix Point Never’ın elektronik müziği gecenin basıncını artırıyor. Gerilim, büyük bir planın işlemesinden değil, plansızlığın durmadan yeni felaketler üretmesinden doğuyor.

Good Time, neo noir filmleri damarına sokak seviyesinden katılan, nefes aldırmayan bir suç filmi. Connie’nin becerikliliğine kapıldığımız anlarda bile onun adına duyduğumuz heyecanı sorgulatması çok değerli. Kardeşlik iddiasıyla kurulan hikâyenin altında, kimin konuşabildiği ve kimin hayatına başkalarının karar verdiği sorusu var.

Profesyonel kasa hırsızı Frank, suçtan kazandığı parayla kendisine düzenli bir hayat kurmak ister. Jessie’yle bir gelecek hayal ederken güçlü bir suç patronunun iş teklifini kabul eder. Son birkaç işle özgürlüğünü satın alabileceğini düşünür; fakat yaptığı anlaşmanın koşulları üzerindeki kontrolü giderek zayıflar.

Michael Mann’ın soygunlara yaklaşımı olağanüstü somut: Aletler, metalin direnci ve işin süresi önemlidir. James Caan’ın sertliğinde ise yıllarını kaybetmiş bir adamın sabırsızlığı vardır. Jessie’yle konuştuğu lokanta sahnesinde Frank’ın hayat tasarısı bütün kırılganlığıyla açılır. Tangerine Dream’in elektronik müziği ve gece görüntüleri, bu çalışma disiplinine şaşırtıcı ölçüde romantik bir hava katar.

Thief, neo noir filmleri içinde özgürlüğü bir çalışma ve mülkiyet meselesi olarak ele almasıyla ayrı bir ağırlık taşıyor. Frank’ın derdi daha zengin olmak kadar kendi hayatının sahibi olabilmek. Mann’ın sonraki suç filmlerinde geliştireceği profesyonellik, yalnızlık ve bağlanma çatışması burada şimdiden güçlü bir duygusal karşılık bulmuş.

Los Angeles’ta geçimini sağlamaya çalışan Lou Bloom, gece meydana gelen kazaları ve suç olaylarını görüntüleyerek televizyon kanallarına satabileceğini keşfeder. Bir kamera edinip işe koyulur. Haber yöneticisi Nina’yla kurduğu ilişki ilerledikçe daha çarpıcı görüntüler elde etmek için göze aldığı riskler de büyür.

Jake Gyllenhaal’ın Lou’su, kişisel gelişim kitaplarından çıkmış başarı cümlelerini ürpertici bir nezaketle sıralar. Karşısındaki insanı dinliyormuş gibi yaparken her ilişkiyi pazarlığa indirgemesi dehşet verici. Rene Russo’nun Nina’sı bu iştahın nasıl bir yayın düzeninde karşılık bulduğunu açık eder. Dan Gilroy, şehrin gece ışıklarına kapılmamıza izin verirken kameranın önündeki acının nasıl satılabilir görüntüye dönüştüğünü sürekli hatırlatır.

Nightcrawler, neo noir filmleri geleneğindeki yükselme hırsını haber piyasasının içine yerleştiriyor. Lou’yu tek başına bir sapma sayıp rahatlamak mümkün değil; onu ödüllendiren bir talep var. Filmin kalıcı rahatsızlığı da burada: Başarı için gereken özelliklerle vicdansızlık arasındaki mesafe düşündüğümüzden kısa olabilir.

Gündüzleri dublörlük ve tamircilik yapan, geceleri soygunculara kaçış şoförlüğü sunan isimsiz bir sürücü, komşusu Irene ve oğluyla yakınlaşır. Irene’in hapisten çıkan kocasına yardım etmek için bir soyguna katılır. İşin ters gitmesi, sürücüyü korumak istediği insanları da tehdit eden bir hesaplaşmaya sürükler.

Ryan Gosling’in az konuşan sürücüsü, sessizliğiyle kendisine dair boşlukları seyircinin doldurmasına izin verir. Irene’le paylaştığı anların yumuşaklığı, şiddet patladığında oluşan sarsıntıyı büyütür. Refn’in beklemeyi bilen temposu ve elektronik şarkılarla kurduğu romantizm, açılıştaki kaçış bölümünün dikkatli mekân kullanımından ayrı düşünülemez. Albert Brooks’un sakin tehditkârlığı da filmin gösterişli yüzeyinin altında sürekli hissedilir.

Drive, neo noir filmleri arasında popülerleşmiş görüntülerinden daha fazlasını hak eden bir yapım. Akrepli ceket ve neonlar kolayca hatırlanıyor; asıl trajedi ise kendisini kurtarıcı olarak tasarlayan adamın yakınlık kurma biçiminde. Masalsı romantizmle geri alınamayan şiddetin yan yana durması, filmin çekiciliğini de huzursuzluğunu da açıklıyor.

Leonard Shelby, karısına yapılan saldırının ardından yeni anılar oluşturma yetisini kaybetmiştir. Karısının ölümünden sorumlu tuttuğu adamı bulabilmek için fotoğraflara, notlara ve vücuduna yaptırdığı dövmelere başvurur. Ancak karşılaştığı insanlara güvenmek kadar, elindeki bilgilerin nasıl oluştuğunu anlamak da zordur.

Christopher Nolan’ın ters yönde ilerleyen renkli bölümleri, seyirciyi Leonard’ın bilgi eksikliğine ortak eder. Bir sahnenin başında bildiğimizi sandığımız şey, öncesini gördüğümüzde değişebilir. Guy Pearce’ın telaşlı dikkati, bu düzenin soğuk bir zekâ oyununa dönüşmesini engelliyor. Carrie-Anne Moss ve Joe Pantoliano ise Leonard’ın çevresindeki ilişkileri sürekli yeniden tartmamızı sağlayan, farklı türden belirsizlikler taşıyor.

Memento’nun neo noir filmleri içindeki başarısı, güvenilmezliği doğrudan izleme deneyimine yerleştirmesi. Film, hafızanın eksiklerini tamamladığımızda hakikate ulaşacağımızı varsaymıyor. İnsanın yaşamını sürdürebilmek için hangi açıklamalara tutunduğunu da sorguluyor. Bu nedenle yapısını öğrendikten sonra yeniden izlemek, sürprizi tüketmek yerine karakterin trajedisini derinleştiriyor.

1950’lerin Los Angeles’ında bir lokantada işlenen toplu cinayet, birbirinden çok farklı üç polisi aynı soruşturmanın çevresinde buluşturur. Kariyerine odaklanan Ed Exley, şiddete başvurmaktan çekinmeyen Bud White ve şöhret çevreleriyle içli dışlı Jack Vincennes, olayın bağlantılarını araştırırken polis teşkilatının içindeki çıkar ilişkilerine yaklaşır.

Curtis Hanson, James Ellroy’un romanından gelen yoğun malzemeyi karakterlerin farklı arzularına bağlayarak yönetiyor. Guy Pearce’ın kontrollü hırsı, Russell Crowe’un bastırılmış öfkesi ve Kevin Spacey’nin rahatlığı birbirini çok iyi dengeler. Kim Basinger’ın Lynn’i de erkeklerin kendisi hakkında kurduğu hayallerin ötesinde bir yorgunluk taşır. Dönem şıklığının altında işleyen şiddet, Hollywood gösterisiyle polis itibarının ne kadar yakın ilişkiler içinde olduğunu açığa çıkarır.

Karmaşık soruşturmalardan hoşlananlar için neo noir filmleri arasında en doyurucu duraklardan biri L.A. Confidential. Kalabalık kadrosuna rağmen insanların ne istediğini takip etmek kolaydır; bu da olaylar arasındaki bağlantılara duygusal bir ağırlık verir. Filmin ustalığı, çözülmesi gereken dosyayla karakterlerin kendileriyle hesaplaşmasını aynı tempoda ilerletmesinde.

1930’ların Los Angeles’ında özel dedektif Jake Gittes, bir aldatma şüphesini araştırmak üzere tutulur. Sıradan göründüğü hâlde beklenmedik sonuçlar doğuran bu iş, onu şehrin su kaynakları ve güçlü aileleriyle bağlantılı bir soruşturmaya götürür. Evelyn Mulwray’le tanışmasıyla birlikte elindeki bilgilerin güvenilirliği de sarsılır.

Jack Nicholson’ın Gittes’ı, mesleki becerisiyle gurur duyan ve insanları okuyabildiğine inanan bir adamdır. Robert Towne’un senaryosu, bu özgüveni adım adım sınar. Faye Dunaway’in ölçülü oyunu Evelyn’in her susuşunu anlamlı kılarken John Huston’ın rahat tavrı gücün kendisini açıklama ihtiyacı duymayışını hissettirir. Güneşli görüntülerde geçen soruşturma, karanlığı görmek için geceyi beklememiz gerekmediğini kanıtlar.

Chinatown, neo noir filmleri için temel başvuru noktalarından biri. Dedektifin gerçeğe yaklaşmasıyla müdahale gücünün artacağı beklentisini acımasızca sorgular. Şehrin büyümesiyle kişisel felaketler arasındaki ilişki öylesine sağlam kurulmuştur ki soruşturmanın her yeni adımı daha büyük bir çaresizlik duygusu doğurur. Sinemanın en sarsıcı suç trajedilerinden biri.

Oyuncu olmak için Los Angeles’a gelen Betty, teyzesinin evinde hafızasını kaybetmiş bir kadınla karşılaşır. Rita adını kullanan bu kadının kim olduğunu öğrenmek için birlikte ipuçlarını takip ederler. Şehrin başka bir köşesinde ise yönetmen Adam Kesher, yeni filminin oyuncu seçimine müdahale eden tuhaf baskılarla uğraşır.

Naomi Watts’ın Betty’ye verdiği taşkın umut, Hollywood’un vaatlerini önce inandırıcı, ardından giderek kırılgan hâle getirir. Laura Harring’in belirsizliğiyle kurduğu yakınlık, soruşturmanın duygusal dayanağıdır. David Lynch’in sahneleri arasındaki geçişler açıklamadan çok sezgiye yaslanır; bir lokanta, seçme odası veya gece kulübü beklenmedik bir korkunun kaynağı olabilir. Angelo Badalamenti’nin müziği de bu huzursuzluğu görüntünün ötesine taşır.

Mulholland Drive, neo noir filmleri geleneğindeki kimlik ve aldanma sorunlarını rüyanın serbestliğiyle işleyen bir başyapıt. Onu yalnızca şifreleri çözülecek bir bulmacaya indirgemek, özlemini ve kırılmışlığını eksiltir. Lynch’in Hollywood’unda arzulanan hayatla yaşanan hayat arasındaki mesafe dayanılmazdır. Listenin zirvesini hak etmesinin nedeni, gizemi kadar bu acıyı da unutulmaz kılması.