Giallo Filmleri: Türü Anlamak İçin İzlenmesi Gereken 10 Film

Polisiye romanlara meraklı Amerikalı turist Nora, Roma’ya yaptığı yolculukta bir cinayete tanık olur. Ne var ki yaşadıklarını doğrulayacak kanıt bulmak kolay değildir. Doktor Marcello’nun yardımıyla olayın izini sürerken, eski cinayetlerle kurduğu bağlantı onu tatil için geldiği şehirde bir hedefe çevirir.

Bava’nın siyah beyaz Roma’sında merdivenler, boş meydanlar ve derin gölgeler, turistin bildiğini sandığı şehri yabancılaştırır. Nora’nın romanlardan öğrendiği soruşturma alışkanlıklarıyla karşılaştığı tehlike arasındaki mesafe, filme hafif bir mizah da katar. Sonraki giallo filmlerinin doygun renkleri henüz yoktur; buna karşılık güvenilmez tanığın bakışı çoktan hikâyenin merkezindedir.

Türün köklerine gitmek isteyenler için değerli bir durak. Burada giallo’nun kimliğini yalnızca kanlı cinayetlerin oluşturmadığını fark etmek mümkün: yabancı bir şehirde yanlış anlaşılmak ve gördüğünü başkalarına anlatamamak da aynı ölçüde belirleyici. Daha gösterişli örneklerden sonra izlemek, Bava’nın attığı ilk adımların önemini artırıyor.

Prag’da bulunan Amerikalı gazeteci Gregory Moore’un bedeni morga götürülür. Çevresindekiler onu ölü sanmasına rağmen bilinci açıktır ve hareket edemez. Gregory, bu duruma nasıl düştüğünü hatırlamaya çalışırken kız arkadaşı Mira’nın kayboluşunun ardından yürüttüğü araştırmayı zihninde yeniden yaşamaya başlar.

Lado, araştırmacısının elinden hareket etme imkânını alarak giallo’nun alışılmış takip ritmini tersine çevirir. Morgdaki hareketsiz bedenle geçmişin şehir içindeki dolaşımı arasındaki geçişler, soruşturmayı bir hatırlama çabasına bağlar. Prag’ın kapalı çevreleri ve erişilmesi zor nüfuz ağları, tek bir saldırganın yarattığı korkuya kurumların sessizliğini de ekler.

Listedeki en farklı keşiflerden biri; siyah eldiven ve cinayet bilmecesi beklentisini siyasi bir kâbusla genişletiyor. Tempo zaman zaman yavaşlasa da Gregory’nin duyulmayı bekleyen iç sesi gerilimi canlı tutuyor. Daha tanıdık Bava ve Argento filmlerinden sonra izlemek, türün ne kadar farklı anlatı biçimlerine açık olduğunu anlamaya yardımcı olur.

Perugia’da üniversite öğrencilerini hedef alan cinayetler, genç kadınlar arasında korkuya yol açar. Jane ve arkadaşları şehirden uzaklaşıp bir kır evine çekilerek güvende kalabileceklerini düşünür. Ancak peşlerindeki tehdit, sığındıkları yerde de varlığını hissettirmeye başlayınca bu yolculuk bir hayatta kalma mücadelesine dönüşür.

Martino, kalabalık öğrenci çevresindeki şüpheli arayışından giderek daralan bir mekân gerilimine geçer. Özellikle son bölümde kimin neyi görebildiği, kapılar ve odalar arasındaki mesafe kadar önem taşır. Jane’in saklanmak zorunda kalmasıyla araştırmacı bakış yerini bedensel savunmasızlığa bırakır; filmin slasher sinemasına yakınlığı en açık burada hissedilir.

Giallo ile slasher arasındaki akrabalığı izlemek için listedeki en açıklayıcı film. Ön bölümün sömürü sinemasına özgü cinsellik ve şiddet vurgusu herkese hitap etmeyebilir. Yine de ilerleyen bölümlerde konuşmadan, bekleyişten ve dar alanlardan çıkarılan gerilim, filmi yalnızca tür tarihi merakıyla izlenecek bir örnek olmaktan çıkarıyor. Giallo filmleri ile slasher arasındaki geçişi merak edenler için özellikle açıklayıcı bir örnek.

Londra’daki bir kız okulunda çalışan Enrico, öğrencisi Elizabeth’le sürdürdüğü gizli ilişki yüzünden zor durumdadır. Elizabeth’in bir saldırıya tanık olması ve okul çevresinde cinayetlerin başlaması, öğretmeni soruşturmanın içine çeker. Enrico kendisini şüpheden kurtarmaya çalışırken öğrencilerin sakladığı bilgiler ve Solange adı giderek önem kazanır.

Dallamano’nun Londra’sı, Bava’nın renkli moda evinden daha gündelik ve daha soğuk bir görünüm taşır. Ennio Morricone’nin hüzünlü melodileri, soruşturmanın merak duygusuna genç kadınların kırılganlığını ekler. Öğretmenin saklamak istediği ilişkiyle öğrencilerin konuşamadığı deneyimler yan yana geldiğinde, yetişkinlerin otoritesi ve ahlak söylemi de sorgulanacak bir meseleye dönüşür.

Cinayetleri birer gösteri olarak sunan örneklerin yanında daha ağır bir duygusal iz bırakıyor. Cinsel şiddet ve gençlerin maruz kaldığı baskı nedeniyle rahat bir seyir vaat etmiyor. Listedeki yeri, giallo’nun sırları açığa çıkarırken insanlarda bıraktığı hasarı da ele alabilmesinden geliyor; sürprizleri önceden öğrenmeden izlemek özellikle önemli.

Julie Wardh, diplomat kocasıyla Viyana’ya döndüğünde geçmişteki şiddet dolu ilişkisinin gölgesiyle yeniden karşılaşır. Eski sevgilisi Jean’in baskısı sürerken George’la yakınlaşması hayatını daha da karmaşıklaştırır. Şehirdeki cinayetler ve Julie’ye yönelen tehditler, çevresindeki erkeklerden hangisine güvenebileceği sorusunu kaçınılmaz hale getirir.

Martino, Julie’nin geçmişini parçalı ve stilize geri dönüşlerle aktarırken şimdiki zamanın şık ortamlarında da huzur bulmasına izin vermez. Edwige Fenech’in yüzüne ve tepkilerine ayrılan süre, filmi yalnızca şüpheli erkeklerin sıralandığı bir bilmece olmaktan uzaklaştırır. Seyircinin bilgiye erişimi Julie’nin belirsizliğine bağlanır; romantik yakınlık bile kendiliğinden güvenli bir alan sayılmaz.

Türün erotik gerilim damarını tanımak için güçlü bir örnek. Filmdeki cinsellik, karakterin geçmişindeki baskıdan ve çevresindeki güvensizlikten ayrı düşünülemiyor. Torso’yla birlikte izlendiğinde Martino’nun iki farklı yaklaşımı belirginleşiyor: burada tehdit bir ilişkiler ağına yayılırken, diğer filmde kaçışın fiziksel sınırları öne çıkıyor.

Güney İtalya’daki küçük bir kasabada çocukların öldürülmesi, yerel halkı dehşete düşürür. Polis soruşturması ilerlerken gazeteci Andrea Martelli de olayları araştırır. Şehirden gelmiş Patrizia ve kasabanın dışladığı Maciara gibi isimlere yönelen şüpheler, katilin kimliği kadar topluluğun önyargılarını da soruşturmanın parçası haline getirir.

Fulci, şık apartmanlar ve gece kulüpleri yerine güneşli taş sokaklara, kırsal çevreye ve birbirini tanıyan insanların bakışlarına yönelir. Aydınlık görüntüler kasabayı güvenli kılmaz; dedikodu ve ahlaki yargılar gündüz vakti de tehdit üretir. Maciara’nın dışlanması, seyircinin katili bulma arzusunun karşısına suçlamak için yeterli kanıt aramayan bir topluluğu çıkarır.

Listedeki toplumsal eleştirisi en belirgin filmlerden biri. Fulci’nin sertliği burada cinayetlerin ötesine geçip insanların birbirine uyguladığı zulme uzanıyor. Çocuk ölümleri ve acımasız şiddet nedeniyle sarsıcı bir deneyim; giallo’nun yalnızca büyük şehirlerde geçen stilize bir oyun olmadığına dair çok güçlü bir karşılık.

Amerikalı polisiye yazarı Peter Neal, yeni romanını tanıtmak üzere Roma’ya gelir. Kitabıyla bağlantılı görünen cinayetler işlenmeye başlayınca kendisini bir soruşturmanın ortasında bulur. Katilin gönderdiği mesajlar ve çevresindeki insanlara yönelen tehditler, Neal’ı kendi eserinin nasıl okunduğunu ve kim tarafından kullanıldığını araştırmaya iter.

Adının çağrıştırdığı karanlığa rağmen Tenebrae, beyaz duvarlar, modern yapılar ve sert aydınlatmayla hatırlanır. Bir evin dış yüzeyinde dolaşan uzun kamera hareketi, bakışın mutlaka bir karaktere ait olması gerekmediğini hissettirir. Yazarın şiddet tasvirlerine yönelen eleştiriler de Argento’nun kendi sinemasını tartışmaya açması için film içinde bir zemin sağlar.

Giallo’yu birkaç örnekle tanıdıktan sonra izlemek, filmdeki kendine dönük mizahı ve huzursuzluğu daha anlaşılır kılıyor. Listede geç dönemin belirleyici durağı olarak yer alıyor: türün alışkanlıkları artık seyircinin de bildiği araçlar ve Argento bu ortak bilgiden yararlanıyor. Şiddetin yaratıcıyla ve izleyiciyle ilişkisini düşünmek isteyenler için özellikle zengin. Giallo filmleri hakkında biraz deneyim kazandıktan sonra izlemek, Argento’nun türle oynadığı oyunları daha anlaşılır kılıyor.

Roma’da yaşayan Amerikalı yazar Sam Dalmas, bir sanat galerisinde bir kadının saldırıya uğradığını görür. Cam kapılar arasında sıkıştığından olaya müdahale edemez. Polise yardım ettikçe gördüğü görüntüde açıklayamadığı bir ayrıntı bulunduğunu hisseder; soruşturmayı kendi başına sürdürmesi hem onu hem de sevgilisini tehlikeye atar.

Galerinin camları Sam’i hem tanık hem de etkisiz bir seyirci haline getirir. Vittorio Storaro’nun geniş kadrajı, olayın görünür olmasıyla doğru anlaşılması arasındaki farkı mekânın içinde somutlaştırır. Argento bu açılıştan sonra Sam’in görüntüye tekrar tekrar dönmesini hikâyenin motoru yapar; Ennio Morricone’nin müziği de merakın içine rahatsız edici bir oyun hissi yerleştirir.

Giallo’ya başlamak için listedeki en dengeli tercih. Soruşturmayı takip etmek kolaydır, fakat film tanıklığın kendisini de sürekli şüphe altında tutar. Türün neden yalnızca katilin kimliğini saklamaktan ibaret olmadığını, daha ilk büyük sekansıyla anlatıyor. Bava’dan devralınan mirasın Argento’nun kişisel sinema diline geçişini görmek için temel bir durak.

Roma’daki bir moda evinde çalışan modelin öldürülmesi, çevresindeki insanların sakladığı sırları tehlikeye atar. Bir günlük ortaya çıktığında şüpheler çalışanlara ve yöneticilere yayılır. Yüzü maskeyle gizlenmiş saldırganın yeni kurbanlara yönelmesiyle, moda evinin gösterişli dünyası korku ve birbirine duyulan güvensizlikle kuşatılır.

Bava, mankenleri, kumaşları ve kırmızıya ya da yeşile boyanan ışığı insan bedenleriyle aynı kompozisyonlara yerleştirir. Moda evindeki zarafet böylece kolayca tekinsiz bir dekorun parçası olur. Yüzsüz katilin koyu silueti bu parlak yüzeylerde daha da belirginleşir; cinayetler arasındaki soruşturma kadar her saldırının ışık ve hareket düzeni de filmin kimliğini belirler.

Giallo’nun görsel sözlüğünü tanımak için vazgeçilmez. Maske, eldiven ve stilize şiddet daha sonraki filmlerde tekrar tekrar karşımıza çıkacak olsa da burada moda dünyasının yapaylığıyla özel bir bütünlük kazanıyor. Sıralamadaki yüksek yeri, bir formülün erken örneği olmasının yanında bugün de etkisini koruyan sahneleme becerisine dayanıyor. Giallo filmleri içinde görsel üslubuyla öne çıkan bu yapım, türün temel taşlarından biri.

İngiliz caz piyanisti Marcus Daly, bir medyumun öldürülmesine tanık olur. Olay yerinde gördüğü bir ayrıntının zihninde doğru yerleşmediğini hisseder ve gazeteci Gianna Brezzi’nin yardımıyla cinayeti araştırır. Sesler, eski hikâyeler ve mekânlar üzerinden ilerleyen arayış, yeni saldırılarla birlikte Marcus için giderek daha tehlikeli hale gelir.

Argento, Marcus’un hatırlama çabasını resimlerle, yansımalarla ve içine girilmesi gereken mimari boşluklarla besler. Goblin’in ritmik müziği, araştırmanın sakin görünen anlarında bile bedensel bir huzursuzluk yaratır. Marcus ile Gianna’nın gündelik atışmalarıysa bu korkuya nefes araları açar; insan ilişkilerinin hafifliği, saldırı sekanslarının sertliğini daha keskin hissettirir.

Listenin zirvesinde çünkü giallo’nun cinayet bilmecesini görüntü ve sesle kurma becerisi burada olağanüstü bir yoğunluğa ulaşıyor. Seyirciden ayrıntıları ezberlemesinden çok kendi bakışına güvenip güvenemeyeceğini düşünmesini istiyor. Türün temel örneklerini izledikten sonra Deep Red’e gelmek, Argento’nun bu malzemeyi ne kadar ileri taşıdığını daha güçlü hissettiriyor. Giallo filmleri izlemeye başlayanlar için Deep Red, önceki örneklerde tanışılan anlatım araçlarının en güçlü birleşimlerinden biri.