En İyi 1. Dünya Savaşı Filmleri: İzlenmesi Gereken 15 Film

İngiltere kırsalında yaşayan Albert, ailesinin sahiplendiği Joey adlı ata derin bir bağla bağlanır. Birinci Dünya Savaşı başladığında Joey orduya satılır ve Avrupa cephelerine gönderilir. Albert ise savaşın ortasında ondan yeniden haber alabilmenin yollarını arar.

Steven Spielberg, savaşın farklı cephelerini tek bir atın yolculuğu üzerinden birbirine bağlar. Joey'nin İngiliz ve Alman askerleri arasında el değiştirmesi, çatışmanın iki tarafında da benzer korkuların ve kayıpların yaşandığını hissettirir. Geniş manzaralarla çamurlu siperler arasındaki görsel karşıtlık özellikle etkileyicidir. Bununla birlikte filmin duygusal anlatımı, Spielberg'ün alışıldık melodramatik dokunuşlarını yer yer fazlasıyla belirginleştirir.

War Horse, savaş tarihini ayrıntılarıyla öğrenmekten çok savaşın insanları ve hayvanları nasıl savurduğunu görmek isteyen izleyicilere hitap eder. Duygusal tonu herkes için aynı ölçüde ikna edici olmayabilir; yine de klasik Hollywood anlatısının imkânlarını başarıyla kullanan güçlü bir savaş dramasıdır.

Yazar olmayı ve Oxford'da okumayı hedefleyen Vera Brittain, Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla hayatındaki genç erkeklerin cepheye gidişine tanıklık eder. Vera, kendi geleceğine dair planlarıyla savaş sırasında başkalarına yardım etme isteği arasında karar vermek zorunda kalır. Hikâye, Brittain'in anılarından uyarlanmıştır.

Alicia Vikander'in ölçülü performansı, Vera'yı yalnızca kayıp yaşayan bir savaş mağduru olmaktan çıkarır. Onun öğrenme arzusu, ailesiyle çatışmaları ve hemşirelik deneyimi, dönemin kadınlar için çizdiği sınırları somutlaştırır. James Kent cephedeki çatışmaları merkeze almak yerine savaşın haberlerle, mektuplarla ve hastane koridorlarıyla gündelik hayatı işgal etmesini tercih eder. Filmin kimi romantik sahneleri geleneksel dönem draması kalıplarına yaklaşsa da Vera'nın bakış açısı bütünlüğünü korur.

Savaşın cephe dışında açtığı boşluğu anlamak için değerli bir film. Testament of Youth, büyük muharebeleri değil, bir kuşağın eğitimini, ilişkilerini ve gelecek tasavvurunu kaybetmesini anlatmasıyla listedeki önemli bir eksikliği tamamlar.

1914 yılının Noel arifesinde Fransız, İskoç ve Alman askerleri Batı Cephesi'nde karşılıklı siperlerde beklemektedir. Çatışmaların ortasında müzik ve Noel kutlamaları, düşman askerleri arasında beklenmedik bir yakınlaşmanın kapısını aralar. Ancak cephedeki bu insani karşılaşmanın üzerinde savaşın emirleri ve kuralları vardır.

Christian Carion, 1914 Noel ateşkesinden esinlenen hikâyede üç ordunun askerlerine de yer vererek taraflardan birini anlatının tek ahlaki merkezi yapmaz. Opera sanatçısının sesi, bir vaizin varlığı ve askerlerin birbirlerinin gündelik hayatına duyduğu merak, propaganda dilinin örtemediği ortaklıkları açığa çıkarır. Çok uluslu oyuncu kadrosu filme doğal bir dil çeşitliliği kazandırır. Yine de kimi sahnelerde uzlaşma duygusu tarihsel karmaşıklığın önüne geçer.

Joyeux Noël'ün değeri, savaşın ortasında yaşanan kısa bir insani yakınlaşmayı romantik bir mucizeye indirgemeden ele almaya çalışmasında. Savaşın nasıl başladığından çok insanların birbirine neden ateş etmeyi sürdürdüğünü düşündüren bir film.

Birinci Dünya Savaşı sırasında nişanlısı Manech'in öldüğüne dair haber alan Mathilde, bu açıklamaya inanmayı reddeder. Manech'in başka askerlerle birlikte uğradığı askeri cezanın izini sürerken tanıkların, mektupların ve çelişkili anlatımların peşine düşer. Araştırması onu savaşın geride bıraktığı farklı hayatlara götürür.

Jean-Pierre Jeunet, savaşın karanlık atmosferini kendine özgü renkler, tuhaf karakterler ve ayrıntılarla dolu görsel anlatımıyla birleştirir. Mathilde'in araştırması ilerledikçe film bir aşk hikâyesinden polisiye bilmecenin ritmine geçer. Siperlerdeki çamurla Fransa kırsalının neredeyse masalsı görüntüleri arasındaki sert fark, geçmişe bakışın güvenilmezliğini de besler. Jeunet'nin süslü anlatımı zaman zaman trajedinin ağırlığıyla sürtüşür; fakat bu gerilim filmi sıradan bir dönem romansından ayırır.

A Very Long Engagement, savaşın bittiği yerde kişisel bir hesabın kapanmadığını hatırlatır. Görsel üslubu nedeniyle listedeki daha gerçekçi yapımlardan ayrılır; aşk, kayıp ve hafıza arasında dolaşan özgün bir savaş sonrası arayışıdır.

Aynı kadına âşık iki genç, Birinci Dünya Savaşı sırasında Amerikan hava kuvvetlerine katılır. Jack ve David, eğitimlerini tamamladıktan sonra Avrupa'daki hava muharebelerinde görev almaya başlar. Aralarındaki romantik rekabet, savaş koşullarında gelişen arkadaşlıklarıyla sınanır.

Sessiz sinema döneminde çekilmiş olmasına rağmen Wings'in hava çatışmaları bugün bile fiziksel ağırlığını hissettirir. William A. Wellman'ın havacılık deneyimi, uçakların hareketini ve pilotların mekân içindeki konumunu takip etmeyi kolaylaştıran sahnelere katkıda bulunmuştur. Özellikle gökyüzündeki çatışmaların kurgusu, dönemin teknik sınırlarını zorlayan bir ölçeğe sahiptir. Buna karşılık aşk üçgeni etrafındaki melodram, savaş görüntülerine göre daha geleneksel kalır.

En İyi Film Oscar'ını kazanan ilk yapım olması, Wings'i yalnızca tarihsel bir merak nesnesi yapmaz. Savaş sinemasında hava muharebesinin nasıl görselleştirilebileceğini erken dönemde tarif etmiş, büyük ölçekli bir sessiz sinema klasiğidir.

Avustralya'da yaşayan iki genç koşucu Archy ve Frank, Birinci Dünya Savaşı sırasında orduya katılır. Farklı karakterlere sahip bu iki arkadaş, askeri eğitimlerinin ardından Çanakkale Cephesi'ne gönderilir. Savaş hakkındaki ilk düşünceleri cephede karşılaştıkları gerçeklerle sınanır.

Peter Weir, Çanakkale'yi anlatmaya Avustralya'nın açık arazilerinden ve iki gencin koşma tutkusundan başlar. Özgürce hareket eden bedenler, askeri düzen içinde giderek daha dar alanlara sıkışır. Archy'nin coşkusu ile Frank'in kuşkuculuğu, savaş propagandasının gençler üzerindeki farklı etkilerini açığa çıkarır. Filmin Çanakkale Muharebeleri'ne dair tarihsel açıdan tartışmalı tercihleri bulunduğunu da unutmamak gerekir; özellikle emirlerin sorumluluğunu gösterme biçimi tarihsel kaynağın yerine konmamalıdır.

Gallipoli, Çanakkale tarihinin bütünü için değil, Avustralya'nın savaş hafızası ve genç askerlerin cephe deneyimi için izlenmeli. Dostluğu merkeze alan yapısı, askeri kararların kişisel hayatlar üzerindeki ağırlığını unutulmaz kılar.

Birinci Dünya Savaşı'nda görev yapan genç Amerikalı asker Joe Bonham, bir patlama sonucunda ağır şekilde yaralanır. Hastanede bilinci yerinde olmasına rağmen çevresiyle iletişim kurmakta büyük güçlük çeker. Joe, geçmişine ait anılarla hastanedeki varlığı arasında gidip gelir.

Dalton Trumbo'nun kendi romanından uyarladığı film, savaşın bedensel sonuçlarını seyircinin kaçamayacağı bir bakış açısıyla ele alır. Joe'nun geçmişiyle ilgili renkli anıları ile hastanedeki siyah-beyaz sahneler arasındaki ayrım, yaşam deneyimiyle fiziksel hapsolmuşluğu karşı karşıya getirir. Savaş meydanlarını uzun uzun göstermeye ihtiyaç duymaz; iletişim kurma çabasının engellenmesi başlı başına dehşet kaynağıdır. Zaman zaman belirginleşen sembolik anlatımına rağmen etkisi son derece doğrudandır.

Johnny Got His Gun rahat bir seyir deneyimi sunmaz ve bunu özellikle ister. Savaşın soyut kahramanlık söylemine karşı tek bir yaralı bedenin varlığını koyması, filmi sinemanın en sert savaş karşıtı anlatılarından biri haline getirir.

Varlıklı bir ailenin oğlu olan Jim Apperson, Birinci Dünya Savaşı başladığında Amerikan ordusuna katılır. Fransa'da farklı toplumsal çevrelerden askerlerle aynı birlikte görev yaparken yerel bir genç kadınla yakınlaşır. Cepheye yaklaşmasıyla savaş hakkındaki beklentileri değişmeye başlar.

King Vidor'un filmi, savaşın öncesindeki gündelik yaşama ve askerlerin cepheye gitmeden kurduğu ilişkilere alışılmadık ölçüde zaman ayırır. Jim'in sınıfsal ayrıcalıkları, cephede karşılaştığı insanların dünyasıyla karşı karşıya geldiğinde hikâyeye önemli bir toplumsal boyut eklenir. Özellikle askerlerin yürüyüş ritmi ve saldırı sahnelerindeki görsel düzenleme, sessiz sinemanın kolektif hareketi ne kadar etkili anlatabildiğinin kanıtıdır. Romantik bölümün uzunluğu günümüz seyircisine ağır gelebilir, ancak savaş sahnelerinin etkisi bu hazırlıktan beslenir.

The Big Parade, cepheyi kişisel bir dönüşüm hikâyesinin içine yerleştiren erken dönem başyapıtlardan biri. Savaş filmlerinin sıradan askerin deneyimine yönelmesinde bıraktığı iz, hâlâ önemini koruyor.

Birinci Dünya Savaşı'nın son döneminde Batı Cephesi'nde bulunan dört Alman piyadesi, günlük çatışmalar ve cephe koşullarıyla mücadele eder. Askerlerden birinin kısa süreliğine evine dönmesi, savaşın geride kalan insanların hayatını nasıl etkilediğini de ortaya çıkarır.

G. W. Pabst'ın ilk sesli filmi olan Westfront 1918, topçu ateşlerini ve savaş alanının gürültüsünü dramatik bir müzik gösterisine çevirmeden kullanır. Ses, askerlerin güvenli bir yer bulmasını neredeyse imkânsızlaştıran sürekli bir tehdit haline gelir. Cepheden eve dönüş bölümleri ise ekonomik çöküşü ve aile ilişkilerindeki kırılmayı hiçbir kahramanlık söylemine başvurmadan işler. Özellikle savaşın son aylarında yaşanan yıpranma duygusu, sade oyunculuk ve fiziksel mekân kullanımı sayesinde güçlüdür.

Daha popüler savaş filmlerinin gölgesinde kalmış olsa da Westfront 1918, erken sesli sinemanın savaş gerçekçiliğini nasıl değiştirdiğini görmek için temel bir eser. Parlak savaş sahneleri değil, bitkinlik ve çaresizlik arayan izleyiciye hitap eder.

Birinci Dünya Savaşı sırasında İtalyan ordusunda görev yapan Oreste ve Giovanni, mümkün olduğunca az tehlikeye girerek askerliklerini tamamlamaya çalışan iki sıradan adamdır. Emirlerden kaçınma çabaları ve karşılaştıkları askerler, cephe hayatını beklediklerinden daha karmaşık hale getirir.

Mario Monicelli'nin savaş komedisi, askerleri kusursuz kahramanlar gibi resmetmeyi reddeder. Alberto Sordi ile Vittorio Gassman'ın canlandırdığı ikilinin bencilliği, küçük hesapları ve korkuları, karakterleri küçültmek yerine inandırıcı kılar. Komedi sahneleri cephedeki ölüm tehlikesini inkâr etmez; aksine askeri düzenin saçmalığını daha görünür hale getirir. İtalyan sinemasının toplumsal gözlem geleneği, üniformanın altında birbirinden çok farklı sınıflara ve hayatlara ait insanların bulunduğunu sürekli hatırlatır.

La Grande Guerra, savaş karşıtı anlatının mutlaka kesintisiz bir trajedi olması gerekmediğini kanıtlayan güçlü bir örnek. Mizahı askerlerin insanlığını korur; cephedeki gerçek tehlike de bu nedenle daha ağır hissedilir.

Alman genç Paul Bäumer, arkadaşlarıyla birlikte büyük bir heyecanla orduya katılır. Batı Cephesi'ne gönderildiğinde beklediği maceranın yerini çamur, korku ve ölüm tehlikesi alır. Paul'ün cephedeki deneyimi, savaşın son dönemindeki askeri gelişmelerle birlikte ilerler.

Edward Berger'in uyarlaması, siper savaşını ağır makineler, parçalanan arazi ve sürekli fiziksel tehdit üzerinden anlatır. Volker Bertelmann'ın rahatsız edici müziği ile büyük ölçekli görüntülerin birleşimi, savaş alanını insanın denetleyemediği mekanik bir yıkıma çevirir. Film, Erich Maria Remarque'ın romanına ve 1930 uyarlamasına kıyasla ateşkes görüşmelerine daha fazla yer verirken Paul'ün sivil hayattaki köklerine daha az zaman ayırır. Böylece politik çerçeve genişler, ancak karakterin eski hayatıyla kurduğu karşıtlık zayıflar.

Günümüz sinemasının teknik imkânlarıyla çekilmiş en etkili Birinci Dünya Savaşı yapımlarından biri. Şiddetin fiziksel ağırlığını hissettirmekte olağanüstü başarılıdır; fakat romanın iç dünyasına yaklaşımı ve dramatik tercihleri tartışmaya açıktır.

Almanya'da bir grup öğrenci, öğretmenlerinin vatansever konuşmalarından etkilenerek Birinci Dünya Savaşı'na gönüllü katılır. Aralarındaki Paul Bäumer, eğitimden sonra Batı Cephesi'ne gönderilir. Cephe şartları, gençlerin savaş hakkındaki düşüncelerini kısa sürede değiştirir.

Lewis Milestone'un uyarlamasında okul sınıfındaki coşku ile cephedeki korku arasındaki geçiş temel önemdedir. Askerlerin önce idealist sözlerle, ardından fiziksel disiplinle yönlendirilmesi, savaşın nasıl toplumsal olarak hazırlandığına dair güçlü bir eleştiridir. Kamera hareketleri ve siper sahnelerinin düzenlenişi, erken sesli sinemanın henüz yeni keşfettiği olanakları oldukça cesur kullanır. Paul'ün izin sırasında eski çevresine yabancılaşması ise cephede yaşanan deneyimin sivil yaşamla arasındaki uçurumu derinleştirir.

1930 yapımı All Quiet on the Western Front, büyük savaş karşıtı filmlerin temel taşlarından biri. Sonraki uyarlamalar daha sert görüntüler sunabilir; Milestone'un filmi ise savaşın gençlerin düşünce dünyasını nasıl parçaladığını hâlâ etkileyici biçimde anlatır.

1917 yılının baharında İngiliz askerleri Schofield ve Blake'e acil bir görev verilir. Düşman bölgesini aşarak bir birliğe ulaşmaları ve planlanan saldırının ölümcül bir tuzak olduğunu bildirmeleri gerekir. Görevin gecikmesi, Blake'in kardeşi dahil çok sayıda askerin hayatını tehlikeye atacaktır.

Sam Mendes, hikâyeyi kesintisiz bir yolculuk gibi hissettiren uzun planlarla anlatır. Roger Deakins'in görüntü yönetimi, siperlerin dar koridorlarından açık arazilere ve harabeye dönmüş yerleşimlere geçişleri büyük bir mekânsal açıklıkla düzenler. Kamera çoğunlukla askerlerin yanında kaldığı için tehlikenin nereden geleceği önceden bilinmez. Bunun bedeli, yan karakterlerin ve savaşın politik boyutunun sınırlı kalmasıdır; film bütün ağırlığını görevin fiziksel ve zamansal baskısına verir.

1917, Birinci Dünya Savaşı'nın karmaşık tarihini tek başına açıklamaz. Buna karşılık cephede bir noktadan diğerine ilerlemenin ne kadar büyük bir tehlike olabileceğini sinemasal biçiminin merkezine alan, son derece etkileyici bir deneyimdir.

Birinci Dünya Savaşı sırasında iki Fransız havacı Alman kuvvetleri tarafından esir alınır. Farklı kamplara nakledildikçe diğer savaş esirleri ve Alman subaylarla karşılaşırlar. Kaçma girişimleri sürerken askerlerin sınıfsal geçmişleri ve birbirlerine karşı tutumları önem kazanır.

Jean Renoir, savaşın çatışma sahnelerine odaklanmak yerine esaret altında insanların nasıl ilişki kurduğunu inceler. Fransız aristokrat de Boëldieu ile Alman subay von Rauffenstein arasındaki yakınlık, ulusal cephelerin ötesine uzanan eski bir sınıf kültürüne işaret eder. Buna karşılık Maréchal ile Rosenthal'ın arkadaşlığı, daha farklı bir toplumsal geleceğin ihtimalini taşır. Renoir'nın karakterleri tek boyutlu düşman figürlerine indirgememesi, filmin savaş karşıtlığını daha düşünsel ve insani bir zemine yerleştirir.

La Grande Illusion, savaşın neden olduğu ayrılıkların tümünün ulusal sınırlarla açıklanamayacağını hatırlatan büyük bir klasik. Aksiyondan çok karakter ilişkileriyle ilerler ve savaş filminin neleri anlatabileceğine dair ufku genişletir.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Fransız ordusunun üst komutanlığı, Alman mevzilerine yönelik son derece tehlikeli bir saldırı emri verir. Hücum başarısızlığa uğradığında bazı askerler korkaklıkla suçlanır. Albay Dax, emrindeki askerleri askeri mahkemede savunmaya çalışır.

Stanley Kubrick, komutanların güvenli ve gösterişli odalarıyla askerlerin yaşadığı dar, kirli siperler arasında keskin bir karşıtlık yaratır. General Mireau'nun hücum öncesinde siperlerde dolaştığı sahne, askeri hiyerarşinin insan hayatını nasıl bir gösteriye çevirdiğini tek bir kamera hareketinde anlatır. Mahkeme bölümlerinde ise adaletin usullerini koruyormuş gibi yapan bir sistemin sonucu çoktan belirlemiş olması dehşet vericidir. Kirk Douglas'ın öfkesi, filmi bir kahramanlık hikâyesine kaydırmadan ahlaki bir direnç noktası sağlar.

Paths of Glory, savaşın korkunçluğunu yalnız düşman ateşinde değil, kendi askerlerini feda edebilen bir otoritenin kararlarında bulur. Kısa süresi, olağanüstü anlatım disiplini ve keskin politik eleştirisiyle listenin zirvesini hak eden bir başyapıt.