Captain Phillips’ı ilk kez izlerken Barkhad Abdi hakkında hiçbir şey bilmiyorsanız, onun daha önce profesyonel oyunculuk yapmadığını tahmin etmek kolay değil. Filmde Muse olarak Tom Hanks’in karşısına çıktığı anda ne çekingen görünüyor ne de deneyimli bir yıldızla aynı sahneyi paylaşmanın ağırlığını taşıyor. İnce bedeni, keskin bakışları ve bir anda saldırganlıktan tereddüde geçebilen tavrıyla filmin dengesini değiştiriyor.
Daha tuhaf olanı şu: Bu gerçekten Abdi’nin ilk uzun metraj oyunculuk deneyimiydi. Minneapolis’te yapılan açık seçmeye katılmış, yüzlerce aday arasından seçilmişti. Muse’un yanındaki diğer üç korsanı oynayan Barkhad Abdirahman, Faysal Ahmed ve Mahat M. Ali de profesyonel oyuncu değildi. Paul Greengrass’ın anlattığına göre ilk seçmeye yaklaşık 700–800 kişi geldi.
Filmin sonunda Abdi yalnızca “iyi bir amatör” olarak konuşulmadı. İlk sinema rolüyle BAFTA’da En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü kazandı ve Oscar’a aday gösterildi.
Peki oyunculuğu nasıl bu kadar hazır görünüyor?
Greengrass bir oyuncu aramaktan çok Muse’u aradı
Abdi’nin hikâyesini anlatırken “limuzin şoförüydü, bir anda film yıldızı oldu” kısmına fazla takılmak kolay. Gerçek biraz daha ilginç.
Abdi profesyonel oyuncu değildi ama görüntü dünyasına tamamen yabancı da değildi. Somali hip-hop videoları yönetmiş, kendi film projesi üzerinde çalışmayı denemişti. Açık seçmeye televizyondaki duyuruyu görerek gitti. Kendisi, ilk aşamada basit sorular sorulduğunu, ardından adaylara karakter ve senaryo parçaları verildiğini anlatıyor.
Greengrass’ın burada yaptığı seçim önemli. Muse için kusursuz diksiyonlu, eğitimli bir oyuncuyu “Somalili korsana dönüştürmeye” çalışmadı. Minneapolis’teki Somali topluluğunun içine girdi ve kamerada istediği enerjiyi zaten taşıyan kişileri aradı.
Oyuncu seçiminin, prova sürecinin ve yönetmenin sette aldığı kararların bir filmi nasıl değiştirebildiğini merak edenler için film yapımı hakkında belgeseller seçkimiz de iyi bir devam noktası.
Bu, Abdi’nin yalnızca kendisini oynadığı anlamına gelmiyor. Tam tersine, daha sonra verdiği röportajlarda Muse ile kendisi arasına açık bir mesafe koyuyor. Rolü kendi Somali geçmişini oynayarak kurduğunu da reddediyor. Hazırlığın merkezinde senaryo ve karakter vardı.
Greengrass doğru yüzü bulmuştu. Fakat tek başına doğru yüz, iki saatlik bir performans yaratmıyor.
Tom Hanks ile tanışmasına izin vermediler
Filmin en zekice oyuncu yönetimi kararlarından biri kamera çalışmaya başlamadan önce verilmişti.
Greengrass, Abdi ve diğer üç Somali oyuncuyu Tom Hanks ve gemi mürettebatını oynayan oyunculardan özellikle uzak tuttu. Ayrı çalıştılar; hatta prodüksiyon sırasında farklı yerlerde tutuldukları oldu. Hanks, uzaktan küçük teknelerde çalışan adamları gördüğünü ancak kim olduklarını bilmediğini anlatıyor.
İki grup ilk kez korsanların geminin köprüsünü bastığı sahne çekilirken yüz yüze geldi.
Bu ayrıntıyı bilince sahne biraz değişiyor.
Muse kapıdan içeri girdiğinde Abdi ilk kez Tom Hanks’le karşılaşıyor. Hanks de ilk kez karşısındaki dört adamı yakından görüyor. Hikâyedeki Phillips ile Muse arasındaki tanışma, büyük ölçüde oyuncuların gerçek tanışmasıyla aynı anda gerçekleşiyor.
Greengrass bunu açıkça istediğini söylüyor: oyuncuların önceden arkadaş olmasını istemiyordu çünkü o kapıdan girdiklerinde gerçekten tehditkâr görünmeleri gerekiyordu.
Hanks’in tepkisi de bunun işe yaradığını gösteriyor. Somalili oyuncular içeri girdiğinde sahnenin gerçekten ürkütücü olduğunu, onların enerjisinin kendisinde fiziksel bir gerilim yarattığını daha sonra anlatmıştı.
Bu durumda Greengrass, Abdi’den korkmuş gibi yapmasını istemek yerine onu gerçekten gergin olacağı bir duruma sokmuştu.
Ama önemli ayrım burada başlıyor: gerçek gerginlik oyunculuğun yerine geçmedi. Abdi o gerginliği kullanabildi.
“Ben kaptanım artık” senaryodaki büyük oyunculuk anı değildi
Muse’un Phillips’e dönüp söylediği “Look at me. I’m the captain now” cümlesi filmin en çok hatırlanan anına dönüştü.
Ve cümle doğaçlamaydı.
Abdi, o anda Hanks’in karakterinin kendisini bastırmaya çalıştığını hissettiğini ve cümlenin sahnenin içinde ortaya çıktığını anlatıyor.
Fakat sahneyi yalnızca o replik üzerinden hatırlamak Abdi’nin performansını biraz küçültüyor.
Muse’u ilginç yapan sürekli tehditkâr olması değil. Abdi bir sahnede kendisini geminin mutlak hâkimi gibi gösterebiliyor, birkaç dakika sonra ise kontrolü kaybetmekten korkan genç bir adam haline geliyor. Sesini yükseltmesiyle sessizleşmesi arasında sürekli bir salınım var. Hanks’in Phillips’ı yılların deneyimiyle her şeyi kontrol altında tutmaya çalışırken, Muse kontrol sahibi görünmeye çalışıyor.
Bu fark, iki performansı birbirine çok iyi bağlıyor.
Tom Hanks daha az oynuyormuş gibi görünmek için onlarca yıllık oyunculuk tekniğini kullanıyor. Abdi ise Muse’un ne yapacağını tam olarak bilmeyen enerjisini kaybetmemeye çalışıyor.
İkisinin aynı sahnelerde iyi görünmesinin nedeni aynı biçimde oynamaları değil. Tam tersine, birbirlerinin zıddı olmaları.
Barkhad Abdi’nin gerçek korkusu Muse’un korkusuna çok yakındı
Abdi ilk çekim gününde son derece gergin olduğunu anlatıyor. Greengrass’ın ona verdiği tavsiye çok basit: bütün filmi düşünme, yalnızca bugünü düşün.
Abdi daha sonra kendi durumuyla Muse arasında ilginç bir paralellik kuruyor. Muse da büyük bir işe girişmiş durumda ve hata yapmak istemiyor. Abdi de ilk filminde, Tom Hanks’in karşısında aynı baskıyı yaşıyor.
Bu tesadüf karakter için çok uygun.
Muse filmin hiçbir noktasında klasik anlamda soğukkanlı bir suç patronu değil. Otoritesinin önemli bir bölümü kırılgan. Adamlarına hükmetmeye, Phillips’ı kontrol etmeye, planının hâlâ çalıştığına kendisini inandırmaya uğraşıyor.
Dolayısıyla Abdi’nin deneyimsizliğini tamamen saklaması gerekmiyor.
Bazen Muse’un tereddüdü ile oyuncunun tedirginliği birbirine yaklaşabiliyor.
Burada Greengrass’ın oyuncu seçimi çok iyi çalışıyor: deneyimsizliği olmayan bir şeymiş gibi gizlemek yerine, karakterin yapısına uyan kısmını filmde bırakıyor.
Ama film boyunca yalnızca “gerçek tepki” ile idare edemezsiniz
Greengrass’ın Hanks ile Abdi’yi ayırması ilk karşılaşmayı açıklıyor. Abdi’nin gerginliği de ilk sahnelerdeki elektriğin bir bölümünü açıklıyor.
Fakat bunlar bütün performansı açıklayamıyor.
Çünkü Captain Phillips tek sahneden oluşmuyor.
Abdi’nin Muse’u saatler boyunca aynı karakter olarak sürdürebilmesi gerekiyor. Aynı tehdidi tekrar tekrar üretmek, sahnenin ritmini takip etmek, işaretleri kaçırmamak ve farklı çekimlerde performansını korumak zorunda.
Hanks’in Abdi hakkında daha sonra söylediği şey bu nedenle daha önemli. Abdi’nin her sahnede ne istediğini bildiğini, zamanlamasının ve konsantrasyonunun olağanüstü olduğunu söylüyor. Hanks’e göre dört Somali oyuncu da kameranın önünde kendilerini unutup karakterin içinde kalabilme yeteneğine sahipti.
Bu artık “yönetmen gerçek korku yarattı” açıklamasının ötesine geçiyor.
Bu oyunculuk.
Abdi de bazı sahneleri doğru yapamadığını ve Greengrass ile tekrar çalıştıklarını açıkça söylüyor. Yani filmde gördüğümüz şey tesadüfen kaydedilmiş doğal davranışlardan oluşmuyor.
Deneyimi yoktu. Ama kamera önünde çalışabilecek bazı temel şeylere — konsantrasyon, zamanlama, karşısındaki oyuncuya tepki verme ve karakterin amacını kaybetmeme — sahipti.
Aylarca fiziksel olarak da hazırlandılar
Bir başka önemli nokta da “sokaktan bulundu ve ertesi gün Tom Hanks’in karşısına geçti” hikâyesinin doğru olmaması.
Abdi ve diğer oyuncular çekim öncesinde ciddi hazırlık gördüler. Yüzme, silah kullanımı, dövüş ve dublör çalışmaları yaptılar; küçük tekneleri dalgalı denizde kullanmayı öğrendiler. Kaynaklar hazırlığın kesin süresi konusunda farklı rakamlar verse de bunun kısa bir prova sürecinden ibaret olmadığı açık.
Bu hazırlık özellikle Captain Phillips gibi fiziksel bir film için önemli.
Muse masa başında konuşan bir karakter değil. Sürekli hareket halinde. Tekne kullanıyor, merdiven çıkıyor, gemide koşuyor, silah taşıyor, dar alanlarda diğer oyuncularla fiziksel mücadeleye giriyor.
Oyuncunun bedenini nasıl taşıdığı karakterin yarısı.
Abdi’nin çok ince fiziği zaten Muse’a sıra dışı bir siluet veriyor. Buna teknelerde ve gemide kazandığı fiziksel rahatlık eklenince karakter “rol yapan biri” gibi değil, gerçekten o ortamda yaşayan biri gibi görünüyor.
Hanks’i gölgede bırakıyor mu?
Bence hayır.
Daha doğrusu, mesele bu değil.
Abdi’nin performansını överken Tom Hanks’i başarısız göstermeye ihtiyaç yok. Hatta Abdi’nin bu kadar iyi görünmesinin nedenlerinden biri Hanks’in ona alan açması.
Phillips sürekli Muse’u okumaya çalışıyor. Ne zaman konuşacağını, ne zaman geri çekileceğini, ne zaman onun otoritesini zorlayacağını hesaplıyor. Hanks sahneleri tek başına ele geçirmeye çalışsaydı Muse kolayca “karşıdaki kötü adam” seviyesine düşebilirdi.
Bunun yerine film iki farklı oyunculuk enerjisini karşı karşıya getiriyor.
Biri kariyerinin onlarca yılını geride bırakmış bir Hollywood yıldızı.
Diğeri ilk filminde.
Garip biçimde, bu dengesizlik filmin lehine çalışıyor.
Çünkü karakterler arasında da benzer bir fark var. Phillips yaptığı işi biliyor. Muse ise büyük bir şey başlattığını biliyor ama bunun nereye gideceğini bilmiyor.
Belki de Abdi’nin iyi görünmesinin nedeni oyuncu olmaması değil
Barkhad Abdi hakkında en kolay hikâye şu olurdu:
“Hiç oyunculuk yapmamıştı ve doğal olduğu için harikaydı.”
Fakat Captain Phillips buna göre daha ilginç bir örnek.
Abdi’nin deneyimsizliği ona bazı şeyler kazandırmış olabilir. Kamera karşısındaki tedirginliği Muse’un kırılgan otoritesine uyuyor. Tom Hanks’le gerçekten ilk kez karşılaşması ilk sahneye gerçek bir gerilim getiriyor. Greengrass’ın çalışma yöntemi bunları bilinçli biçimde kullanıyor.
Ama bunların hiçbiri Abdi’nin yaptığı işi ortadan kaldırmıyor.
Yüzlerce kişinin arasından seçilmesi tesadüf değil. Aylarca hazırlanması tesadüf değil. Bir sahnede doğaçlama yaptığı cümlenin filmin simgesine dönüşmesi de performansının yalnızca “doğal görünmekten” ibaret olmadığını gösteriyor.
Daha da önemlisi, film bittikten sonra sektörün verdiği tepki oldukça netti: BAFTA ödülü ve Oscar adaylığı.
Belki sorunun cevabı bu yüzden “Barkhad Abdi oyuncu olmadan nasıl bu kadar iyi oynadı?” değil.
Henüz profesyonel oyuncu olmamış birinin, oyunculuk için gereken bazı şeylere zaten sahip olduğunu Paul Greengrass nasıl fark etti?
Captain Phillips’ın asıl mucizesi Abdi’nin eğitim almamış olması değil.
Kamera açıldığında ne yapacağını bilmesi.