Mahkeme Salonunda Geçen En İyi 12 Film

Beyrut'ta yaşayan Lübnanlı Hristiyan Toni ile Filistinli mülteci Yasser arasında küçük bir tartışmayla başlayan gerilim, söylenen ağır bir sözün ardından mahkemeye taşınır. Başlangıçta iki kişinin gurur meselesi gibi görünen dava büyüdükçe Lübnan'ın siyasi ve tarihsel yaraları da duruşma salonuna taşınmaya başlar.

Ziad Doueiri davayı yalnızca kimin haklı olduğunu bulmaya çalışan bir hukuk bilmecesi gibi kurmuyor. Toni ile Yasser'ın kişisel öfkeleri, avukatların kullandığı dil ve davanın medyada büyümesi giderek daha geniş bir hesaplaşmaya dönüşüyor. Filmin iki tarafı kolayca kahraman ve kötü adam diye ayırmaması da gerilimi canlı tutuyor.

The Insult, mahkeme filmlerinin yalnızca suç ve ceza üzerinden ilerlemek zorunda olmadığını iyi gösteriyor. Dava iki kişinin meselesi olmaktan çıkıp geçmişin bugünkü insanlar üzerindeki ağırlığına bakıyor. Politik tarafı güçlü olsa da karakterlerini sloganlara dönüştürmemesi filmin değerini artırıyor.

Alabama'dan geçerken cinayetle suçlanan iki genç, kendilerini ciddi bir ceza davasının içinde bulur. Yardımlarına gelen kişi ise kuzenlerden birinin avukat olan akrabası Vinny Gambini'dir. Sorun şu ki Vinny'nin mahkeme tecrübesi neredeyse yoktur ve ilk büyük davasında hem prosedürlerle hem de deneyimli bir savcılıkla uğraşmak zorundadır.

Jonathan Lynn'in filmi mahkeme komedisi olarak çalışıyor ama hukuki tarafını tamamen şakaya kurban etmiyor. Joe Pesci'nin hızlı konuşan, sabırsız Vinny'si ile mahkemenin katı düzeni arasındaki çatışma mizahı taşıyor. Marisa Tomei'nin Mona Lisa Vito'su da hikâyede yalnızca komik bir yan karakter olarak kalmıyor.

My Cousin Vinny'nin yıllar sonra bile rahat izlenebilmesinin nedeni mahkeme gerilimiyle komediyi birbirine ezdirmemesi. Bir yandan ciddi bir cinayet davası izliyoruz, diğer yandan Vinny'nin salonda nasıl davranması gerektiğini bile öğrenmeye çalışmasını. Türün ağır örnekleri arasında oldukça farklı bir yerde duruyor.

Mumbai'de yaşayan yaşlı halk ozanı ve aktivist Narayan Kamble, bir kanalizasyon işçisini şarkılarıyla intihara teşvik ettiği iddiasıyla tutuklanır. Ortada güçlü deliller bulunmamasına rağmen dava ilerler; savunma avukatı, savcı ve hâkim giderek tuhaflaşan bir bürokratik süreç içinde aynı dosyanın etrafında dönüp durur.

Chaitanya Tamhane alıştığımız mahkeme filmlerindeki büyük itirazlar, parlak savunmalar ve dramatik tanık ifadeleriyle pek ilgilenmiyor. Kamera çoğu zaman uzaktan ve sabit duruyor; duruşmaların yavaşlığı, eski yasalar ve gündelik bürokrasi doğrudan filmin konusu haline geliyor. Mahkeme dışındaki sıradan hayatlar da sistemin nasıl işlediğine başka bir açıdan bakıyor.

Court yer yer neredeyse kuru bir komedi gibi çalışıyor ama altında oldukça sert bir adaletsizlik duygusu var. Diğer mahkeme filmleri adaletin doğru karar verip vermeyeceğini sorarken bu film daha temel bir noktaya bakıyor: Sistem zaten en başından düzgün işlemiyorsa iyi bir karar beklemek ne kadar anlamlı?

Ünlü savunma avukatı Martin Vail, Chicago başpiskoposunu öldürmekle suçlanan genç Aaron Stampler'ın davasını ücretsiz üstlenir. Olay yerinden kanlar içinde kaçarken yakalanan Aaron kamuoyu için neredeyse peşinen suçludur. Vail ise hem davanın ardındaki ayrıntıları araştırmaya hem de mahkemede savcılığın güçlü dosyasını parçalamaya çalışır.

Filmin ağırlığı büyük ölçüde Richard Gere ile Edward Norton arasındaki ilişkiye dayanıyor. Gere'nin kendine fazlasıyla güvenen avukatı ile Norton'ın çekingen Aaron'ı arasındaki görüşmeler ilerledikçe dava da başka bir şekle bürünüyor. Laura Linney'nin savcı karakteri sayesinde mahkeme sahneleri yalnızca savunmanın gösterisine dönüşmüyor.

Primal Fear zaman zaman 1990'ların parlak hukuk gerilimlerinin bütün alışkanlıklarını taşıyor, fakat oyunculukları ve sürekli değişen dava dengesi filmi hâlâ canlı tutuyor. Mahkeme filmiyle psikolojik gerilimin buluştuğu en popüler örneklerden biri olması boşuna değil.

Genç yazar Rama, Saint-Omer'daki bir mahkemede Laurence Coly'nin davasını izlemeye gider. Laurence, 15 aylık kızını kuzey Fransa'da bir sahilde yükselen gelgite bırakarak öldürmekle suçlanmaktadır. Rama başlangıçta davayı yazacağı bir çalışma için takip ederken, tanıklıklar ilerledikçe duydukları kendi hayatı ve annelik hakkındaki düşünceleriyle iç içe geçmeye başlar.

Alice Diop klasik mahkeme geriliminin hızını bilinçli olarak reddediyor. Kamera çoğu zaman Laurence'ın yüzünde, tanıklarda ya da onları sessizce dinleyen Rama'da kalıyor. Guslagie Malanda'nın son derece kontrollü performansı da karakter hakkında kolay bir hüküm vermeyi engelliyor; Laurence'ı birkaç cümleyle çözmek mümkün olmuyor.

Saint Omer rahat izlenen bir mahkeme filmi değil. Fakat suçluluk sorusunu hızla cevaplamak yerine göçmenlik, annelik, yalnızlık ve kültürel yabancılaşma gibi meseleleri aynı duruşmanın içine taşıması filmi farklılaştırıyor. Mahkeme sona erse bile dava zihinde devam ediyor.

Küba'daki Guantanamo Körfezi deniz üssünde bir askerin ölümü üzerine iki deniz piyadesi cinayetle suçlanır. Savunmalarını üstlenen genç askerî avukat Daniel Kaffee başlangıçta dosyayı hızlı bir anlaşmayla kapatmayı düşünür. Ancak Joanne Galloway olayın emir-komuta zincirinin daha üst noktalarına uzandığından şüphelenince dava basit bir askerî disiplin meselesi olmaktan çıkar.

Tom Cruise'un Kaffee'si ile Jack Nicholson'ın Albay Jessup'ı arasındaki gerilim filmin bütün enerjisini belirliyor. Aaron Sorkin'in diyalogları özellikle çapraz sorgularda ritmini buluyor; karakterler yalnızca bilgi vermiyor, birbirlerinin açıklarını kolluyor. Rob Reiner da mahkeme sahnelerinde oyuncuların sözlü düellosuna geniş alan bırakıyor.

A Few Good Men zamanla tek bir askerî davadan daha geniş bir soruya ulaşıyor: Bir emri uygulamak kişiyi sorumluluktan kurtarır mı? Film bu soruyu büyük Hollywood dramatizasyonuyla soruyor ama oyuncu kadrosunun ciddiyeti sayesinde gösterişli tarafı çoğu zaman işe yarıyor.

Yazar Sandra Voyter'ın eşi Samuel, Fransız Alpleri'ndeki evlerinin önünde ölü bulunur. Ölümün kaza, intihar ya da cinayet olup olmadığı belirsizdir ve soruşturmanın odağı kısa sürede Sandra'ya çevrilir. Dava başladığında mahkeme yalnızca Samuel'ın nasıl öldüğünü değil, çiftin yıllardır süren evliliğini de didik didik etmeye başlar.

Justine Triet'nin filmi suçun çözümünden çok gerçeğin mahkemede nasıl kurulduğuyla ilgileniyor. Sandra Hüller karakterini ne sevimli göstermeye ne de seyircinin güvenini kazanmaya çalışıyor; bu mesafe filmin belirsizliğini koruyor. Geçmişte söylenmiş cümleler, ses kayıtları ve aile içindeki gerilimler mahkemede yeniden yorumlandıkça dava bir evliliğin otopsisine dönüşüyor.

Anatomy of a Fall'un etkisi kesin cevap verme konusunda acele etmemesinden geliyor. Mahkeme bir gerçeği ortaya çıkarmaya çalışıyor ama aynı olayın kaç farklı biçimde anlatılabileceğini de sürekli gösteriyor. Sonunda kime inanacağımız kadar, neden inandığımız da önem kazanıyor.

Frank Galvin, kariyeri ve özel hayatı çökmüş, alkolle sorun yaşayan Bostonlı bir avukattır. Önüne gelen tıbbi ihmal davası başlangıçta kolayca anlaşmayla kapatılabilecek bir dosya gibi görünür. Fakat Galvin davanın ayrıntılarını gördükçe uzlaşmayı reddeder ve güçlü hukukçularla, kiliseyle ve kendi geçmişiyle karşı karşıya geleceği bir mahkeme savaşına girer.

Sidney Lumet filmi parlak bir avukat zaferi hikâyesi olarak kurmuyor. Paul Newman'ın Galvin'i yorgun, hatalar yapan ve sık sık kendi hayatını bile toparlayamayan biri. Mahkeme sahnelerindeki gerilim de yalnızca davanın sonucundan kaynaklanmıyor; Galvin'in gerçekten mücadeleye devam edip edemeyeceğini de izliyoruz.

The Verdict hukuk sistemindeki güç dengesizliğini gösterirken karakterini kolay bir kahramana çevirmemesiyle öne çıkıyor. Dava Galvin için bütün geçmişini bir anda temizleyen sihirli bir fırsat değil. Daha çok, uzun zamandır kaçtığı sorumluluğun karşısında ilk kez kalmayı seçtiği yer.

Kalp rahatsızlığından yeni çıkan deneyimli avukat Sir Wilfrid Robarts, doktorlarının itirazlarına rağmen Leonard Vole'un savunmasını üstlenir. Leonard, kendisine miras bırakan zengin bir kadını öldürmekle suçlanmaktadır. Davanın en önemli tanığı ise Leonard'ın eşi Christine'dir ve onun mahkemede söyleyecekleri savunmanın bütün planını değiştirebilir.

Billy Wilder, Agatha Christie'nin hikâyesini yalnızca ters köşeler üzerine kurmuyor. Charles Laughton'ın Sir Wilfrid'i zekâsı, inadı ve gösterişiyle filmi taşıyor. Marlene Dietrich ise Christine'i sürekli bir şey saklıyor hissi veren soğukkanlılıkla oynuyor. İki oyuncu arasındaki karşılaşmalar mahkeme başlamadan bile tansiyonu yükseltiyor.

Witness for the Prosecution bugün hâlâ mahkeme gizemlerinin nasıl kurulabileceğine dair harika bir örnek. Filmin sürprizlerini bilmeden izlemek önemli, ama esas keyif yalnızca sonuçta değil; Wilder'ın seyircinin güvenini sürekli başka bir yöne çekmesinde.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Nürnberg'de dört Alman yargıç, Nazi rejimi döneminde verdikleri kararlar nedeniyle yargılanır. Amerikan yargıç Dan Haywood'ın başkanlığındaki mahkeme, sanıkların yalnızca yasaları uygulayan hukukçular mı yoksa rejimin suçlarına ortak olan kişiler mi olduğuna karar vermek zorundadır.

Spencer Tracy'nin sakin performansı, filmin büyük konusunu sürekli bağırarak anlatmasını engelliyor. Burt Lancaster'ın sanık kürsüsündeki ağırlığı ve Richard Widmark ile Maximilian Schell'in karşı karşıya geldiği savunma-savcılık hattı mahkemeyi gerçek bir fikir çatışmasına dönüştürüyor. Film yer yer oldukça açık mesajlar verse de tartıştığı meselenin büyüklüğü bu açıklığı taşıyor.

Judgment at Nuremberg'in ağırlığı bireysel sorumluluk sorusundan geliyor. İnsanların büyük suçlara yalnızca doğrudan şiddet uygulayarak değil, kuralları kabul ederek ve sistemi işletmeye devam ederek de ortak olabileceğini hatırlatıyor. Mahkeme burada geçmişi yargılarken geleceğe de bakıyor.

Michigan'da sakin bir hayat süren avukat Paul Biegler, bir bar sahibini öldürdüğünü kabul eden Teğmen Frederick Manion'ın savunmasını üstlenir. Manion, cinayeti eşine yönelik bir saldırının ardından işlediğini söyler. Suçun kendisinden çok cinayetin hangi koşullarda işlendiği tartışılmaya başlayınca Biegler ile savcı Claude Dancer arasında uzun ve ayrıntılı bir mahkeme mücadelesi başlar.

Otto Preminger'ın filmi mahkeme sürecinin ayrıntılarıyla gerçekten ilgileniyor. James Stewart'ın rahat görünen ama sürekli hesap yapan Biegler'ı ile George C. Scott'ın saldırgan savcısı arasındaki karşılaşmalar filmin merkezinde. Tanıkların nasıl hazırlandığı, hangi kelimelerin seçildiği ve avukatların jüri önünde nasıl hikâye kurduğu açık biçimde gösteriliyor.

Anatomy of a Murder kolay cevaplardan özellikle kaçınıyor. Mahkemede anlatılanlarla gerçekten yaşananlar arasındaki mesafe hiçbir zaman tamamen kapanmıyor. Bu da filmi yalnızca güçlü bir dava hikâyesi değil, hukukta gerçek dediğimiz şeyin nasıl şekillendiğine dair hâlâ canlı bir film yapıyor.

Bir genç, babasını öldürmekle suçlanır ve dava karar aşamasına gelir. On iki kişilik jüri bir odaya kapanarak karar vermeye başlar. İlk oylamada on bir jüri üyesi suçlu derken yalnızca sekizinci jüri üyesi kesin hüküm vermeden önce delillerin yeniden konuşulmasını ister. Film birkaç saat boyunca bu on iki adamın aynı masa etrafında yürüttüğü tartışmayı takip eder.

12 Angry Men teknik olarak zamanının büyük bölümünü mahkeme salonunda değil, jüri odasında geçiriyor. Fakat mahkeme sinemasının temel sorularından birini belki de herkesten iyi ele alıyor: Bir insan hakkında karar verirken kendi önyargılarımızdan gerçekten kurtulabilir miyiz? Sidney Lumet dar odanın sıcaklığını ve karakterlerin değişen konumlarını büyük bir sadelikle kullanıyor.

Aradan geçen on yıllara rağmen film şaşırtıcı derecede diri. Büyük prodüksiyona, karmaşık olay örgüsüne ya da sürekli yeni delillere ihtiyacı yok; iyi yazılmış karakterler ve güçlü bir tartışma yeterli oluyor. Mahkeme salonunun hemen yanındaki küçücük jüri odasında geçen bu hikâye, adalet üzerine yapılmış en güçlü filmlerden biri olmayı sürdürüyor.