Canavar Değiller, İnsanlar: Sinema Tarihinin En Korkutucu 12 Psikopat Karakteri

Alex DeLarge, yakın geleceğin şiddetle çürümüş dünyasında arkadaşlarıyla birlikte gecelerini saldırı, hırsızlık ve eğlence arayışıyla geçiren genç bir çete lideridir. Beethoven tutkusu ile uyguladığı şiddet arasında hiçbir çelişki görmez; ikisini de haz aldığı deneyimler olarak yaşar. Hikâye ilerledikçe Alex'in özgür iradesi ve devletin onu kontrol etme çabası filmin asıl çatışmasına dönüşür.

Malcolm McDowell Alex'i yalnızca saldırgan bir genç olarak oynamıyor. Kameraya bakışındaki rahatlık, kullandığı kendine özgü dil ve yaptığı şeyleri büyük bir neşeyle anlatması karakteri çok daha rahatsız edici kılıyor. Kubrick de Alex'i karizmatik göstermeye çekinmiyor; seyirciyi onun enerjisine yaklaştırıp ardından yaptığı şiddetle yüzleştiriyor.

Alex'in korkutucu tarafı öfkeden ya da intikamdan çok haz için şiddet uygulaması. Vicdan ya da gerekçe aramadığı için davranışlarında tutunacak bir açıklama bulmak zor. En iyi kötü karakterler arasında kalıcı olmasının nedenlerinden biri de kötülüğüyle cazibesi arasındaki bu rahatsız edici yakınlık.

Los Angeles'ta iş arayan Lou Bloom, geceleri kazaları ve suç mahallerini görüntüleyip televizyon kanallarına satan bağımsız kameramanlarla karşılaşınca kendisine yeni bir meslek bulur. Şiddet görüntülerinin para ettiğini fark ettikçe olaylara yalnızca tanık olmakla yetinmemeye başlar. Başarı arzusu, gazetecilik ile suç arasındaki sınırı giderek anlamsızlaştırır.

Jake Gyllenhaal'ın zayıflamış yüzü ve hiç bitmeyen yapay tebessümü Lou'yu ilk andan itibaren huzursuz bir karakter yapıyor. En ürkütücü tarafı ise bağırıp çağırmaması; insanlarla konuşurken kişisel gelişim kitaplarından öğrenilmiş gibi duran kurumsal cümleler kullanıyor. Rick'e ve Nina'ya yaklaşımında da ilişki kurmuyor, karşısındaki kişinin hangi ihtiyacını kullanabileceğini hesaplıyor.

Lou Bloom klasik anlamda bir katilden çok fırsatçı bir yırtıcı. Onu rahatsız edici yapan, içinde bulunduğu medya düzeninin davranışlarını cezalandırmak yerine ödüllendirebilmesi. Modern psikopat karakterler arasında bu kadar güçlü durmasının nedeni de kötülüğünün sistemin içinde son derece işlevsel olması.

Max Cady, on dört yıllık hapis cezasının ardından kendisini savunan avukat Sam Bowden'ın hayatına geri döner. Cezaevinde geçirdiği yılları hukuk okuyarak ve fiziksel olarak hazırlanarak değerlendirmiştir; artık amacı doğrudan saldırmak değil, Sam'in ailesini adım adım korkutarak hayatını parçalamaktır. Cady yasal sınırları da kullanarak Bowden'ların karşısına sürekli yeniden çıkar.

Robert De Niro karakteri büyük ve tehditkâr bir fiziksel varlık olarak oynuyor ama Cady'nin asıl silahı sabrı. Sam'i nerede kışkırtacağını, hangi davranışının yasal açıdan suç sayılamayacağını ve aile içindeki çatlakları nasıl kullanacağını biliyor. Juliette Lewis'in Danielle'iyle konuştuğu sahnelerde de fiziksel tehditten çok manipülasyon öne çıkıyor.

Max Cady'nin korkusu, intikamını tek bir patlamaya dönüştürmemesinden geliyor. Sam'in her hareketini kendi planının parçasına çevirecek kadar takıntılı ve hazırlıklı. Bu ısrar, karakteri sinemanın en rahatsız edici takipçi figürlerinden biri hâline getiriyor.

Patrick Bateman 1980'lerin Wall Street dünyasında yaşayan varlıklı bir yatırım bankacısıdır. İş arkadaşlarından neredeyse ayırt edilemeyecek takım elbiseler, restoran rezervasyonları ve kartvizitler etrafında kurulu hayatının altında şiddet dolu başka bir kimlik taşır. Film Bateman'ın dışarıdan kusursuz görünen dünyasıyla giderek büyüyen saldırganlığı arasında ilerler.

Christian Bale karakteri sürekli performans sergileyen biri gibi oynuyor. Sabah bakım rutini, müzik üzerine yaptığı uzun konuşmalar ve kartvizit krizindeki kıskançlığı aynı narsisizmin farklı yüzleri. Bateman çevresindeki insanları gerçekten tanımadığı gibi çevresindekiler de onu tanımıyor; isimlerin sürekli karıştırılması bu yüzeyselliği daha da komik ve rahatsız edici yapıyor.

Patrick Bateman'ın kalıcılığı yalnızca şiddet sahnelerinden gelmiyor. Kimliğin tüketim, statü ve görünüş üzerinden kurulduğu bir çevrede neredeyse tamamen boş bir insan olarak yaşayabilmesi karakterin en karanlık tarafı. Kötülüğü saklamak zorunda kalmaması değil, kimsenin yeterince dikkat etmemesi daha ürkütücü.

Randle McMurphy, cezaevinden kurtulmak için psikiyatrik değerlendirmeye gönderildiğinde kendisini Nurse Ratched'ın yönettiği son derece sıkı bir koğuş düzeninin içinde bulur. McMurphy hastaları bu rutine karşı çıkmaya teşvik ettikçe Ratched ile arasında giderek sertleşen bir güç mücadelesi başlar.

Louise Fletcher'ın performansı yüksek sesli bir kötülük üzerine kurulu değil. Ratched çoğu zaman sakin konuşuyor, prosedürlerden söz ediyor ve verdiği kararları kurumun normal işleyişi gibi sunuyor. Tam da bu nedenle otoritesi bu kadar rahatsız edici; hastaların mahremiyetini, korkularını ve bağımlılıklarını kontrol aracı olarak kullanırken nadiren açık öfkeye ihtiyaç duyuyor.

Nurse Ratched'ın tehdidi kişisel şiddetten çok sistemin gücünü arkasına alabilmesinde. Bir odanın kurallarını belirlemek, ilacı dağıtmak ya da kimin konuşabileceğine karar vermek küçük yetkiler gibi görünüyor; film bunların yanlış kişinin elinde ne kadar ezici olabileceğini gösteriyor.

Dedektifler Somerset ve Mills, cinayetlerini yedi ölümcül günah fikrine göre düzenleyen bir katilin peşine düşer. John Doe adıyla bilinen fail, kurbanlarını rastgele seçmediğine ve yaptığı her şeyin daha büyük bir mesajın parçası olduğuna inanır. Soruşturma ilerledikçe onun yalnızca polisten kaçmadığı, polisin nasıl davranacağını da hesaba kattığı anlaşılır.

John Doe'nun etkisi büyük ölçüde filmde uzun süre görünmemesinden geliyor. Fincher önce karakterin yarattığı sonuçları gösteriyor; kendisi ortaya çıktığında ise beklenen çılgınlıktan çok sakin ve kontrollü biriyle karşılaşıyoruz. Cinayetleri sanat ya da ahlak dersi gibi anlatması, yaptıklarının korkunçluğunu azaltmak yerine daha da soğuk hâle getiriyor.

John Doe'nun korkusu kendi ideolojisine duyduğu mutlak inançta. Kendini suçlu değil, toplumun günahlarını ortaya çıkaran biri olarak görüyor. İnsanları düşüncenin malzemesine indirgediği için psikopat film karakterleri arasında özellikle rahatsız edici bir yerde duruyor.

Kendisine vaiz süsü veren Harry Powell, hapishanede tanıştığı bir adamın çaldığı paranın ailesinde saklı olduğunu öğrenir. Adamın idam edilmesinin ardından dul eşine yaklaşır ve aileye güvenilir bir din adamı görüntüsüyle girer. Gerçekte ise tek istediği paranın yerini bilen çocuklara ulaşmaktır.

Robert Mitchum Powell'ı bağırıp çağıran bir fanatik olarak oynamıyor. Şarkı söyleyen sesi, ağır yürüyüşü ve LOVE ile HATE yazılı parmakları ona masal kötüsünü andıran bir sadelik veriyor. Çocuklar onun gerçekte kim olduğunu anladığı hâlde yetişkinlerin vaiz kimliğine güvenmesi, karakterin tehdidini daha da büyütüyor.

Harry Powell'ın kalıcı olmasının nedeni kötülüğünü güven veren bir kimliğin arkasında taşıması. Dini dili ahlaki bir inançtan çok insanları kontrol etmek için kullanıyor. Yetmiş yılı aşkın süre sonra bile gölgesinin ya da uzaktan söylediği bir ilahinin tehdit yaratabilmesi boşuna değil.

Jeffrey Beaumont kasabasında bulduğu kesik bir kulak üzerinden gizemli şarkıcı Dorothy Vallens'ın hayatına girdiğinde, Frank Booth adında şiddet dolu bir adamla karşılaşır. Frank, Dorothy'yi ailesi üzerinden kontrol etmekte ve etrafındaki insanları korkuyla yönetmektedir. Jeffrey'nin merakı onu Frank'in giderek daha karanlık dünyasına çeker.

Dennis Hopper'ın Frank'i hiçbir sahnede tam olarak öngörülebilir değil. Birkaç saniye içinde çocukça konuşmaktan öfkeye, ağlamaktan fiziksel şiddete geçebiliyor. Lynch karakterin davranışlarını açıklamaya çalışmadığı için seyirci de onun yanında hangi hareketin yeni bir patlamayı tetikleyeceğini bilemiyor.

Frank Booth, korkuyu kontrolsüzlükten üreten karakterlerden. Anton Chigurh'un tersine onun yanında bir kural sistemi bile yokmuş gibi hissediliyor. Bu ani duygusal değişimler ve Hopper'ın fiziksel performansı Frank'i sinema tarihinin en rahatsız edici insan canavarlarından biri yapıyor.

Yazar Paul Sheldon ağır bir trafik kazasının ardından kendisini eski hemşire Annie Wilkes'ın evinde bulur. Annie, Paul'ün romanlarının en büyük hayranı olduğunu söyler ve başlangıçta onun hayatını kurtaran kişi gibi görünür. Ancak yeni kitabında sevdiği karakterin başına gelenleri öğrendiğinde bakım ile esaret arasındaki sınır hızla ortadan kalkar.

Kathy Bates Annie'yi sürekli korkutucu oynamadığı için karakter çok daha etkili. Neşeli sohbetleri, çocukça heyecanı ve Paul'e gösterdiği şefkat bir anda sert bir öfkeye dönüşebiliyor. Üstelik Annie yalnızca fiziksel olarak kontrol etmiyor; Paul'ün yazısını, davranışlarını ve hatta hangi kelimeleri kullanabileceğini belirlemeye çalışıyor.

Annie Wilkes sahiplenmenin sevgi olmadığını gösteren son derece uç bir karakter. Kendini Paul'ün düşmanı değil, onun en büyük hayranı ve hatta kurtarıcısı olarak görüyor. Bu yanlış hak sahipliği duygusu, şiddeti kadar rahatsız edici.

Henry, Chicago'da eski hapishane arkadaşı Otis'in yanında kalan sessiz ve içine kapanık bir adamdır. Günlük hayatını sürdürürken cinayet işlemeyi de herhangi bir düzen ya da büyük plan olmadan hayatının parçası hâline getirmiştir. Otis'in bu şiddete ilgi duyması ikisinin ilişkisini daha karanlık bir yöne götürür.

Michael Rooker Henry'yi karizmatik bir sinema canavarına çevirmiyor. Konuşması düz, davranışları sıradan ve çoğu zaman çevresindekilerden pek farklı görünmüyor. John McNaughton'ın düşük bütçeli, kirli gerçekçilik hissi de cinayetlerin 'film sahnesi' gibi güvenli bir mesafeden izlenmesini zorlaştırıyor.

Henry'nin korkusu, şiddeti olağanüstü bir olay gibi yaşamamasında. Büyük ideolojisi, ritüeli ya da teatral kişiliği yok; bir insanı öldürmek onun için yapılabilecek başka bir şey gibi görünüyor. Listenin daha az popüler ama en rahatsız edici karakterlerinden biri olmasının nedeni bu sıradanlık.

FBI öğrencisi Clarice Starling, Buffalo Bill adlı seri katili bulabilmek için hapisteki psikiyatrist ve katil Hannibal Lecter'dan yardım ister. Lecter bilgi vermeye hazırdır ama karşılığında Clarice'in kişisel hayatını ve geçmişini konuşmasını talep eder. Görüşmeler kısa sürede soruşturmanın yanında iki karakter arasında zihinsel bir mücadeleye dönüşür.

Anthony Hopkins'in performansı Lecter'ın fiziksel olarak neredeyse sürekli kapalı bir hücrede bulunması üzerine kurulu. Kaçamasa bile konuşmanın kontrolünü elinde tutabiliyor; Clarice'in kıyafetinden aksanına kadar küçük ayrıntıları kullanarak birkaç cümlede onun geçmişine ulaşması bu üstünlüğü hemen kuruyor. Jonathan Demme'nin yüzleri kameraya çok yakın yerleştirmesi de Lecter'ın bakışından kaçmayı zorlaştırıyor.

Lecter'ı korkutucu yapan zekâsının tek başına yüksek olması değil, bu zekâyı insanları parçalarına ayırır gibi okumak için kullanması. Hücresinin içinde bile karşısındaki insan üzerinde güç kurabilmesi, onu sinemanın en kalıcı kötü karakterlerinden birine dönüştürdü.

Llewelyn Moss çölde başarısız olmuş bir uyuşturucu anlaşmasının kalıntılarına rastlayıp para dolu çantayı aldığında peşine Anton Chigurh düşer. Chigurh parayı geri almak için ilerlerken karşılaştığı insanlarla kurduğu ilişkiler çoğu zaman birkaç sakin cümleyle başlayıp ölüm tehdidine dönüşür. Şerif Ed Tom Bell ise geride bıraktığı şiddeti anlamaya çalışır.

Javier Bardem Chigurh'u öfkeli ya da aceleci oynamıyor. Ses tonunu yükseltmeden konuşuyor, durup düşünüyor ve insanlara bazen kaderlerini bir yazı-tura sonucuna bırakabilecek kadar tuhaf bir mantıkla yaklaşıyor. Coen Kardeşler de onun sahnelerini müzikle büyütmek yerine sessizlik ve bekleyiş üzerinden kuruyor; Chigurh bir odaya girdiğinde ne yapacağını kestirmek kolaylaşmıyor.

Anton Chigurh'un korkusu pazarlığa kapalı oluşunda. Para, merhamet ya da karşısındaki insanın açıklamaları onun için herkesin bildiği anlamları taşımıyor; kendi kurallarını dışarıdan müdahaleye kapalı biçimde uyguluyor. **En iyi kötü karakterler** listesinin ilk sırasında durmasının nedeni, insan kalırken neredeyse kaçınılmaz bir doğa gücü gibi tehdit yaratabilmesi.