Tüm Zamanların En İyi 50 Filmi: Sinema Tarihinden Başyapıtlar

Köyde eşi ve çocuğuyla yaşayan bir adam, şehirden gelen bir kadına kapılınca evliliği sarsılır. Karısıyla birlikte çıktığı yolculuk beklediği gibi gitmez; ikisi de birbirini ve ortak hayatlarını yeniden düşünmek zorunda kalır.

Murnau'nun kamerası bir sokaktan ötekine yürümekle yetinmez; sisin arasına girer, düşüncelerin peşinden gider, bazen de koca bir şehri âşıkların etrafında döndürür. Sessiz sinemanın duyguları yalnızca abartılı mimiklerle taşıdığı düşüncesi, burada ilk birkaç sahnede dağılıyor. Janet Gaynor'ın yüzündeki küçücük bir değişim, uzun bir konuşmadan daha fazlasını söylüyor.

Hikâyenin melodrama yaklaşan yanları var ve affetmenin bu kadar kolay olup olmadığı bugün tartışılabilir. Yine de görüntülerin böylesine canlı bir duygusal dünyaya açılması, Sunrise'ı eskimemiş bir deneyim kılıyor. Sessiz sinemayla aranız mesafeliyse iyi bir başlangıç.

Amerikan İç Savaşı'ndan yıllar sonra Teksas'a dönen Ethan Edwards, ailesinin saldırıya uğramasının ardından kaçırılan yeğeni Debbie'yi bulmak için yola çıkar. Yanında, aile tarafından büyütülmüş genç Martin Pawley vardır. Günler geçer, aylar geçer, arayış yıllara yayılır. Ancak Ethan'ın Debbie'yi bulmak istemesinin ardında yalnızca ailesine kavuşma arzusu yoktur. Martin de yolculuk ilerledikçe onun niyetlerinden kuşkulanmaya başlar.

John Wayne'i alıştığımız kahraman rolünden çıkarıp Ethan Edwards gibi öfkesine yenilen, ırkçı ve kolay kolay sevilemeyecek bir adamın yerine koymak, John Ford'un en cesur kararlarından biri. Monument Valley'nin uçsuz bucaksız manzaralarında at süren Ethan, dışarıdan bakıldığında kusursuz bir Western kahramanı gibi durur. Fakat Martin'le arasındaki gerilim, bu görüntünün altındaki karanlığı sürekli hatırlatır. Ford, Ethan'ın davranışlarını açıklamak için uzun konuşmalara ihtiyaç duymaz. Bazen tek bir bakış, bazen bir kapının eşiğinde duruşu yeterlidir.

The Searchers bugün izlendiğinde rahatsız edici taraflarıyla da yüzleşmeyi gerektiriyor. Özellikle Yerli Amerikalıların temsili ve filmin zaman zaman hafifleyen mizahı, modern bir izleyici için sorunlu gelebilir. Bunları görmezden gelmeden de filmin sinema tarihindeki yerini teslim etmek mümkün. Western'in alışıldık iyi adam–kötü adam ayrımını bu kadar huzursuz eden bir hikâyenin, sonraki kuşak yönetmenlerin ilgisini çekmiş olması hiç şaşırtıcı değil.

Konuşmayan Ada, küçük kızıyla birlikte Yeni Zelanda'ya, evleneceği adamın yanına gönderilir. Hayatının vazgeçilmez parçası olan piyanosu yeni evine götürülmeyince başka bir adamla yaptığı anlaşma, çevresindeki ilişkileri giderek zorlaştırır.

Ada'yı sözsüz bir karakter sanmak büyük hata olur. Holly Hunter'ın elleri, bir bakışı veya piyano başındaki öfkesi, çevresindeki erkeklerin bütün konuşmalarından daha açık. Jane Campion'ın çamurlu sahilleri ve ağır yağmuruyla kurduğu dünya da bu sıkışmışlığı hissettiriyor. Michael Nyman'ın müziği ise Ada'nın başkalarına teslim etmediği özel alan gibi duyuluyor.

Romantik bir dönem hikâyesi bekleyenleri kimi sahnelerin sertliği şaşırtabilir. The Piano'da arzu ile baskı birbirinden kolay ayrılmıyor. Özellikle Ada ve kızı arasındaki ilişkinin iniş çıkışları, aşk hikâyesinden bağımsız olarak akılda kalıyor.

Şarlo, sokakta çiçek satan ve görmeyen genç bir kadına âşık olur. Kız onu zengin sanmaktadır. Şarlo ise onun hayatını kolaylaştırmak için para bulmanın yollarını arar; bu sırada sarhoşken dost canlısı, ayıkken tanımadığı biri gibi davranan bir milyonerle yolu kesişir.

Chaplin'in küçük bir yanlış anlamayı dakikalarca güldürüye dönüştürebilmesi hâlâ hayranlık verici. Özellikle boks sahnesinde kimin nereye adım atacağı bile kusursuz bir müzik ölçüsü gibi hesaplanmış. Ama çiçekçi kızla kurulan ilişki başka türlü ilerliyor: Bir insanın kim olduğu ile karşısındakinin onda ne gördüğü arasındaki mesafe, komedinin içine yavaşça hüzün karıştırıyor.

City Lights'ın duygusallığı eski moda bulunabilir; üstelik filmi bundan bütünüyle ayırmak da gerekmiyor. Çünkü Şarlo'nun sevilme arzusu kadar başkasına yardım etme çabası da inandırıcı. Bir akşam hem kahkaha atıp hem boğazınız düğümlensin istiyorsanız hâlâ güçlü bir tercih.

Geleceğin dev kentinde zenginler yüzeyde yaşarken işçiler yeraltında makineleri çalıştırır. Şehrin yöneticisinin oğlu Freder, işçilerin koşullarını görünce bu düzeni sorgulamaya başlar. Maria adlı genç kadının çevresinde gelişen olaylar ve onun görüntüsünü taşıyan bir robot, gerilimi büyütür.

Lang'ın devasa merdivenleri, fabrika salonları ve aynı hareketi yapan yüzlerce işçisi yalnızca göz alıcı dekorlar değil. İnsanların makinenin bir uzantısına çevrildiği düzeni daha karakterler konuşmadan anlıyoruz. Brigitte Helm'in iki farklı Maria'yı canlandırırken bedenini bütünüyle değiştirmesi ise filmin en ürpertici yanlarından. Hikâyenin sınıflar arasındaki uzlaşmaya bağlanan siyasal önerisi, bu görsel hayal gücü kadar ikna edici değil.

Bir bilim kurgu filmi için neredeyse yüz yıllık görüntülere bakıp bugünün kentlerini, robotlarını ve iktidar korkularını düşünmek tuhaf bir deneyim. Metropolis'in temposu yer yer yorabilir. Ama sinemanın geleceği tasarlama hevesinin nerelere uzanabildiğini merak edenler için karşılığı büyük.

Paris'te yaşayan Antoine Doinel, okulda sık sık sorun çıkarır; evde de aradığı ilgiyi bulamaz. Küçük kaçamaklar ve yalanlar büyüdükçe ailesiyle öğretmenlerinin ona yaklaşımı sertleşir. Antoine ise kendisine sürekli ne yapması gerektiği söylenen dünyadan uzaklaşmak ister.

Antoine'ı sevmek kolay, anlamak biraz daha zor. Okulda yalan söylüyor, evden kaçıyor, başını belaya sokuyor. Ama Truffaut bizi onun karşısına bir öğretmen ya da yargıç olarak oturtmuyor. Paris sokaklarında Antoine'la birlikte dolaşırken, bu çocuğun neden sürekli kaçacak bir yer aradığını yavaş yavaş anlıyoruz. Jean-Pierre Léaud'nun yüzünde, asi görünme çabasıyla incinmişlik yan yana duruyor.

Büyük trajediler olmadan da bir çocukluk ne kadar ağır geçebilir, The 400 Blows bunu hatırlatıyor. Anlatılanların otobiyografik tarafını bilmek ilginç; bilmeden izlemek ise hiçbir şey eksiltmiyor. Film bittikten sonra Antoine hakkında verilecek kesin bir hüküm bulmak zor.

Berlin'de çocukların öldürülmesi şehri paniğe sürükler. Polis bütün imkânlarıyla katili ararken sıklaşan baskınlardan bunalan yeraltı dünyası da kendi araştırmasını başlatır. İki ayrı takip, şehrin karanlık köşelerinde birbirine yaklaşır.

Peter Lorre'nin yüzündeki korku, filmin suçluyu nasıl ele aldığına ilişkin kolay cevapları bozar. Lang katili yalnızca gölgede tutarak gerilim yaratmıyor; sokakta duyulan bir ıslık, görünmeyen kişinin varlığını bazen görüntüden daha güçlü hissettiriyor. Polisin ve suç çetelerinin paralel toplantıları ise düzen ile yasa dışılık arasındaki benzerlikleri rahatsız edici biçimde açığa çıkarıyor.

M, seri katil hikâyelerine alışmış izleyiciyi bile huzursuz edebilir; şiddeti göstermekten çok şehirde bıraktığı korkuyu izletiyor. Finalde kolay bir rahatlama beklemeyin. Suç, hastalık ve adalet üzerine tartışma filmin dışında da sürüyor.

Bengal kırsalında yoksul bir ailenin iki çocuğu, Apu ile Durga, gündelik hayatın küçük sevinçleri arasında büyür. Baba daha iyi bir yaşam umuduyla çalışırken anne evin yükünü taşır. Mevsimler değişir; çocukların keşifleriyle ailenin karşılaştığı güçlükler yan yana ilerler.

Satyajit Ray çocukların dünyasını açıklamak için büyük cümleler kurmuyor. Durga'nın merakını, Apu'nun trenin peşinden koşma arzusunu ve annelerinin bitmeyen kaygısını aynı hayatın parçaları olarak izliyoruz. Ravi Shankar'ın müziği de köy manzaralarını bir kartpostal güzelliğine hapsetmiyor; bazen coşkuya, bazen kırılganlığa eşlik ediyor. Yoksulluğu bir gösteriye çevirmeyen yaklaşımın kıymeti burada.

Pather Panchali acele eden izleyiciden biraz sabır istiyor. Karşılığında çocukluğun zamanını ve bir ailenin sessiz yükünü yakından tanıyoruz. Hikâye bittikten sonra akılda çoğu zaman büyük olaylar değil, küçük hareketler kalıyor.

İzinli olarak cezaevinden çıkan mahkûmlar, Türkiye'nin farklı bölgelerinde ailelerine ve geçmişte bıraktıkları hayatlara dönmeye çalışır. Her birinin yolculuğu başka bir hesaplaşmaya açılır. Eve dönmek, hiçbirinin düşündüğü kadar kolay değildir.

Yılmaz Güney'in cezaevinden yönlendirdiği, Şerif Gören'in çektiği Yol'da yolların uzayıp gitmesi özgürlük hissi yaratmıyor. Askerî kontrol, aile baskısı, namus anlayışı ve yoksulluk, hapishanenin dışındaki hayatı da daraltıyor. Özellikle kadınların üzerine bindirilen kararlar, erkek karakterlerin özgürlük beklentisiyle sert biçimde çatışıyor. Bir tek kahraman yerine birbirine değen kaderlere bakmak, bu baskının toplumsal yaygınlığını daha iyi hissettiriyor.

Yol'u yalnızca Türkiye'nin belirli bir dönemine ait politik belge olarak izlemek eksik kalır. Karakterlerin eve dönüşünde karşılaştıkları soğukluk çok insani, çok tanıdık. Öfkesini kolay tüketmeyen ve izleyiciyi rahatlatmayan filmleri sevenler için ağır ama önemli bir deneyim.

Dakar'da yaşayan Mory ve Anta, Senegal'den ayrılıp Paris'e gitmenin hayalini kurar. Gereken parayı bulmak için türlü yollara başvururlar. Şehrin sokaklarında dolaştıkça gelecek planlarıyla geride bırakmayı düşündükleri hayat arasındaki gerilim büyür.

Djibril Diop Mambéty'nin motosiklete taktığı boynuzları unutmak güç. Film boyunca hayvan kesimlerinden sokak müziklerine, gösterişli giysilerden Fransız pop şarkılarına yapılan keskin geçişler, Dakar'ı alışılmış bir yoksulluk görüntüsünden çıkarıyor. Paris hayali de hiç masum değil; sömürge geçmişinin bıraktığı çekim, gençlerin arzularına kadar uzanmış durumda. Kurgu bazen bilerek yön duygumuzu dağıtıyor.

Touki Bouki'de olayların nereye bağlanacağını düşünmekten çok görüntülerin peşinden gitmek gerekiyor. Geleneksel bir yol hikâyesi arayanları zorlayabilir. Buna karşılık Afrika sinemasını tek bir üsluba indirgeyen alışkanlıklara çok canlı bir itiraz.

Küba Devrimi'nden sonra çevresindeki birçok insan ülkeyi terk ederken Sergio Havana'da kalır. Kentte dolaşır, ilişkiler yaşar, gördüklerini yorumlar. Değişen siyasi ortamla arasına koyduğu mesafe ise giderek daha fazla dikkat çeker.

Sergio'nun zekâsını kolayca hayranlıkla karşılamak mümkün, ama Tomás Gutiérrez Alea buna izin vermiyor. Adamın devrim hakkındaki keskin gözlemleriyle kadınlara karşı kibri aynı zihnin içinden çıkıyor. Belgesel görüntüleriyle kurmaca sahnelerin iç içe girmesi de Küba'yı Sergio'nun kişisel sıkıntılarına indirgememizi engelliyor. Onun yabancılaşması ile ayrıcalıklarının sağladığı rahatlık birbirinden ayrılmıyor.

Memories of Underdevelopment siyasi bir dönemin içinden konuşuyor; yine de asıl rahatsızlık, kendini herkesten bağımsız sanan bir insanı yakından tanımaktan geliyor. Kolay özdeşleşmeler beklemeyen ve güvenilmez anlatıcılardan hoşlanan izleyicilere özellikle önerilir.

Marie adını taşıyan iki genç kadın, dünyanın zaten bozulmuş olduğuna karar verip istedikleri gibi davranmaya başlar. Yemeklerle, erkeklerle ve toplumsal kurallarla oyun oynarken karşılarına çıkan düzeni sürekli bozarlar. Hikâye belirli bir hedefe ilerlemekten çok bu taşkınlıkların peşine takılır.

Věra Chytilová'nın renkli filtreleri, kesilen görüntüleri ve aniden değişen ritmi, iki Marie'nin yaramazlığına ortak oluyor. Özellikle yemek masalarının yerle bir edildiği sahnelerde biçim ile davranış birbirinden ayrı düşünülemez. Kadınların uslu, ölçülü ve başkalarını memnun etmeye hazır olması beklentisi, eğlenceli görünen bu saldırganlığın altında sürekli hedefte.

Daisies mantıklı bir olay örgüsünün rahatlığını sunmayacak. Bazen yorucu, bazen çocukça, sık sık da kahkaha attıracak kadar arsız. Sinemanın anlatım kurallarını neden ve nasıl bozabileceğini merak edenler için kısa ama yoğun bir karşılaşma.

Paris'te yaşayan şarkıcı Cléo, sağlık testinin sonucunu beklerken şehirde dolaşır. Arkadaşlarıyla görüşür, alışveriş yapar, sokakları izler. Sıradan görünen bu kısa zaman dilimi, kendi hayatına ve başkalarının ona nasıl baktığına ilişkin düşüncelerini değiştirir.

Agnès Varda, Cléo'nun saatlere bağlı bekleyişini Paris'in akışına yerleştirirken zamanı neredeyse bizimle birlikte geçiriyor. Kafelerde duyulan konuşmalar, vitrinlerdeki yansımalar ve kadının kendi görüntüsünü kontrol etme alışkanlığı giderek başka anlamlar kazanıyor. Özellikle Cléo'nun şarkı söylediği sahnede eğlenceyle korku arasındaki ince çizgi bir anda kayboluyor; şöhretin ardındaki yalnızlığı hissediyoruz.

Cléo from 5 to 7'nin güzelliği büyük bir olay yaşanmasını beklememesinden geliyor. Ölüm korkusuyla geçilen bir öğleden sonra, başkalarını görmenin ve onlar tarafından görülmenin anlamını değiştiriyor. Paris'i ve insan yüzlerini seven bir film ama turistik bir Paris kartpostalı değil.

17. yüzyıl Japonya'sında yoksul bir rōnin, soylu bir ailenin konağına gelerek avluda harakiri yapmak için izin ister. Ev sahipleri ona başka bir samurayın başına gelenleri anlatır. Rōnin kendi hikâyesine başladığında ise dinlediğimiz olaylar beklenmedik bağlantılar kazanır.

Masaki Kobayashi'nin taş avluyu neredeyse bir mahkeme salonuna çevirmesi unutulmaz. Kusursuz simetri içinde oturan samuraylar, her hareketlerinde gelenek ve onurdan söz ediyor. Buna karşılık anlatılan küçük düşürülmeler ve yoksulluk, bu ihtişamın arkasında ne bulunduğunu açığa çıkarıyor. Tatsuya Nakadai'nin sakinliği de sıradan bir intikam kahramanının öfkesinden daha tedirgin edici.

Harakiri'yi yalnızca bir kılıç filmi olarak açanlar şaşırabilir. Şiddetli karşılaşmalar kadar uzun konuşmaların da ağırlığı var. Samuray kültürünün parıltısını değil, onun adına işlenen acımasızlıkları sorgulayan çok sert bir klasik.

Hong Kong'da iki polis, farklı zamanlarda yaşadıkları ayrılıkların ardından yeni insanlarla karşılaşır. Biri gece boyunca bir yabancının peşine takılır; diğeri küçük bir büfede çalışan genç kadınla beklenmedik bir yakınlık kurar. Şehrin hızlı hayatı, iki ayrı hikâyeyi aynı duyguda buluşturur.

Wong Kar-wai'nin kamerasında Hong Kong sanki kimsenin durmaya vakit bulamadığı bir yer. Kalabalıklar bulanıklaşırken bir konserve kutusunun son kullanma tarihi ya da sürekli çalan bir pop şarkısı kişisel bir takıntıya dönüşebiliyor. Özellikle Faye Wong'un küçük büfeyi kendi oyun alanına çevirdiği anlarda, romantizm büyük ilanlardan değil tuhaf günlük alışkanlıklardan doğuyor.

Chungking Express'in coşkusuna kendinizi bırakırsanız dağınık yapısı eksiklik gibi gelmeyebilir. Aşkın başlangıcından çok ayrılıktan sonra kalan boşlukla ilgileniyor. İçiniz biraz buruk olsa bile ritmine kapılıp gülümseyebileceğiniz filmlerden.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Belarus'ta yaşayan genç Flyora, partizanlara katılmak için evinden ayrılır. Kısa sürede savaşın beklediği kahramanlık macerasıyla hiçbir ilgisi olmadığını görür. Yolculuğu ilerledikçe çevresindeki dünyanın güvenli sayılabilecek bütün parçaları çözülür.

Elem Klimov'un kamerayı Flyora'nın yüzüne bu kadar yaklaştırması tesadüf değil. Aleksey Kravchenko'nun bakışları değiştikçe savaşın ona ne yaptığını uzun açıklamalar olmadan görüyoruz. Patlamalardan sonra sesin boğulması, ormanın bir sığınağa benzemekten çıkması ve sivil halkın maruz kaldıkları, seyirciye güvenli bir izleme mesafesi bırakmıyor. Şiddet burada heyecan yaratmak için kullanılmıyor.

Come and See'yi güçlü olduğu için herkese kolayca öneremem; yoğun ve yıpratıcı sahneleri var. Ama savaş sinemasında kahramanlıkla vahşet arasındaki ayrımın ne kadar hayati olduğunu hatırlatan filmlerden biri. İzledikten sonra uzun süre başka bir şey açmak istemeyebilirsiniz.

Ailesiyle yeni bir şehre taşınan Chihiro, yol üstünde girdikleri tuhaf yerde anne babasını kaybeder. Ruhların ve büyülü yaratıkların bulunduğu bir hamamda çalışmak zorunda kalır. Eve dönebilmek için hem bu dünyanın kurallarını öğrenmeli hem de kim olduğunu unutmamalıdır.

Hayao Miyazaki'nin hayal gücü yalnızca tuhaf yaratıklar icat etmekten ibaret değil. Hamamın bitmeyen işi, açgözlü müşteriler ve çalışanlar arasındaki hiyerarşi, fantastik dünyaya şaşırtıcı bir gündelik gerçeklik veriyor. Chihiro'nun cesareti de bir anda ortaya çıkmıyor; önce korkuyor, beceremiyor, sonra yavaş yavaş sorumluluk alıyor. Tren yolculuğundaki sessizlik, bunca hareketin arasında nefes aldıran harika bir durak.

Spirited Away çocuklarla izlenebilir ama çocuklara özgü diye küçümsenemez. Kimi yaratıkları ürkütücü, bazı karşılaşmaları hüzünlü. Büyümenin yalnızca güç kazanmak değil, başkalarına dikkat etmeyi öğrenmek olduğunu böyle zarif hissettiren az animasyon var.

Marion Crane, çalıştığı yerden aldığı parayla şehirden ayrılır ve yolda tenha bir motelde konaklar. Moteli işleten Norman Bates, annesiyle birlikte yaşadığını söyler. Gece ilerledikçe sıradan görünen bu durak giderek tuhaflaşır.

Hitchcock ilk bölümde Marion'un suçluluk duygusunu o kadar yakından izletiyor ki hangi hikâyeyi seyrettiğimizden emin olduğumuzu sanıyoruz. Sonra bütün beklentiler sarsılıyor. Bernard Herrmann'ın keskin yaylıları kadar, Bates Motel'in boş koridorları ve Norman'ın konuşurken verdiği küçük tepkiler de gerilimin parçası. Anthony Perkins'in canlandırdığı mahcup genç adam ile çevresindeki huzursuzluk arasındaki uçurum kolay unutulmuyor.

Psycho'nun ünlü sahnelerini önceden bilmek izleme zevkini tamamen bitirmiyor. Asıl keyif, seyircinin dikkatinin nasıl yönlendirildiğini ve korkunun ne zaman sessizlikten beslendiğini görmekte. Gerilim sinemasının temel araçlarını merak edenler için hâlâ çok canlı bir ders.

Bacağı kırıldığı için evinden çıkamayan fotoğrafçı Jeff, günlerini karşı apartmandaki komşularını izleyerek geçirir. Bir süre sonra gördüğü bazı ayrıntılar, komşularından birinin cinayet işlemiş olabileceğinden kuşkulanmasına neden olur. Sevgilisi Lisa ve hemşire Stella da merakına katılır.

Kamera Jeff'in dairesinden neredeyse hiç ayrılmayınca karşı pencerelerin her biri kendi küçük filmini oynatıyor. Hitchcock bize Jeff'in bildiğinden fazlasını vermeyerek merakı sürekli diri tutuyor; ama komşuların hayatını izlemekten aldığımız keyfi de sorgulatıyor. Grace Kelly'nin canlandırdığı Lisa'nın yalnızca şık bir ziyaretçiyken araştırmada etkin rol alması, çiftin ilişkisindeki güç dengesini değiştiriyor.

Rear Window bir cinayet bulmacasının çok ötesinde, başkasını seyretme alışkanlığımızla eğlenen bir gerilim. Sosyal medya çağında bile pencereden pencereye dolaşan bu merak tuhaf biçimde tanıdık. Tek mekânın ne kadar zengin bir sinema alanına dönüşebileceğini görmek isteyenlere özellikle öneririm.

1950'lerde Fransız yönetimi altındaki Cezayir'de bağımsızlık mücadelesi sertleşir. Ulusal Kurtuluş Cephesi'nin kent içindeki eylemleriyle Fransız güvenlik güçlerinin operasyonları birbirini izler. Çatışmanın etkisi, sokaklardan evlerin içine kadar yayılır.

Gillo Pontecorvo'nun haber görüntüsünü andıran siyah beyaz kamerası, bizi olayların içinden çıkmış bir tanık konumuna yaklaştırıyor. Kalabalık kontrol noktaları, aramalar ve dar sokaklardaki takipler büyük savaş sahnelerinden daha boğucu. Özellikle kadınların şehirdeki kontrol noktalarından geçişi, sömürge düzeninin gündelik hayatı nasıl biçimlendirdiğini tek başına hissettiriyor. Gerçek olaylardan hareket eden kurmaca yapısı da izleyicinin gördüklerini belgesel sanmasına yol açabilir.

The Battle of Algiers tarafsız bir tarih kitabı değil; güçlü bir politik bakış açısı taşıyor. Tam da bu nedenle olayların tarihsel bağlamını ayrıca okumak iyi fikir. Kent gerilimiyle sömürgecilik tarihinin birleştiği, kolay tüketilmeyen filmlerden.

Brooklyn'de yazın en sıcak günlerinden birinde Mookie, mahalledeki pizzacıda teslimat işi yapar. Sokakta herkes birbirini tanır; küçük tartışmalar, müzik sesleri ve yıllardır birikmiş rahatsızlıklar gün ilerledikçe büyür. Mahallenin sakin havası giderek değişir.

Spike Lee'nin kırmızılara ve sarılara boğduğu sokaklarda sıcaklığı neredeyse tenimizde hissediyoruz. Radio Raheem'in taşıdığı müzik, Sal'ın pizzacısındaki fotoğraflar ve Mookie'nin iki taraf arasındaki gidip gelişi, mahalledeki gerilimi ayrı ayrı besliyor. Kimsenin tek bir sözcükle tarif edilemeyeceği bir ortam var; insanlar kimi zaman haklı bir talebi yanlış bir biçimde dile getiriyor, kimi zaman da alışılmış düzeni sorgulamak istemiyor.

Do the Right Thing izleyicisini rahatlatacak basit bir ahlak dersiyle bitmiyor. Öfkenin kaynağını anlamakla her davranışı onaylamak arasındaki farkı düşünmeye zorluyor. Üzerinden on yıllar geçmesine rağmen tartışma yaratmaya devam etmesi şaşırtıcı değil.

Tahran çevresindeki tepelerde arabasıyla dolaşan Bay Badii, kendisine belirli bir işte yardım edecek birini arar. Yolda karşılaştığı insanlarla konuşur; teklifini her seferinde farklı biçimde anlatmak zorunda kalır. Yolculuk ilerledikçe aradığı yardımın niteliği netleşir.

Abbas Kiarostami arabayı dar bir konuşma odasına dönüştürüyor. İçeride oturan iki kişinin yüzünü her zaman birlikte görmüyoruz; bazen birinin sözüne diğerinin sessizliği karşılık veriyor. Toprak yolların tekrar eden görüntüsü, yolculuğu sıradanlaştırmak yerine düşünmeye zaman açıyor. Karşılaşılan insanların hayat deneyimleri birbirinden farklı; hiçbiri Badii'yi tek cümleyle çözemiyor.

Taste of Cherry'nin ağır temposu ve açık bıraktığı sorular sabırsız seyirciye uygun değil. Ama ölüm isteği gibi güç bir meseleyi ne sömüren ne de kolayca açıklayan yaklaşımı çok değerli. Bitişinden sonra filmle ilgili konuşma ihtiyacı duyabilirsiniz.

Jeanne d'Arc, inancı ve savaş yıllarında üstlendiği rol nedeniyle din adamlarının karşısına çıkarılır. Mahkeme boyunca sorulara yanıt vermesi, inancından vazgeçmesi ve kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmesi istenir. Genç kadın, giderek ağırlaşan baskı altında kalır.

Carl Theodor Dreyer'ın yüzlere bu kadar yakından bakması ilk anda insanı huzursuz ediyor. Maria Falconetti'nin gözleri, çevresindeki hâkimlerin sert bakışları ve boş arka planlar arasında kaçacak bir yer yok. Büyük tarihsel sahneler yerine bir yüzün üzerindeki korku ve dirençle karşı karşıyayız. Özellikle mahkeme üyelerinin yukarıdan ya da aşağıdan görüldüğü açılar, otoritenin bedensel ağırlığını hissettiriyor.

Tarihsel bir kahramanlık hikâyesini coşkulu savaş sahneleriyle izlemek isteyenler burada aradığını bulamayacak. The Passion of Joan of Arc daha yalın ve daha yorucu bir karşılaşma. Sessiz sinemanın bir insan yüzüne ne kadar güvenebildiğini görmek için eşsiz.

1960'ların Tayvan'ında genç Xiao Si'r, okul hayatı, arkadaş çevresi ve aile sorunları arasında büyümeye çalışır. Mahalledeki gençlik çeteleriyle ilişkileri ve tanıştığı Ming, hayatını giderek karmaşıklaştırır. Ailesinin geçmişi ve dönemin siyasi ortamı da bu hikâyenin uzağında değildir.

Edward Yang'ın geniş kadrajları sayesinde aynı sahnede birden çok hayatın sürdüğünü hissediyoruz. Bir konuşmanın gerisinde başka bir tartışma başlıyor; evdeki küçük gerilim okul koridorlarına taşınıyor. Gençlerin ait olmak için kurduğu gruplar, yetişkinlerin baskı ve korkularından bütünüyle bağımsız değil. Dört saate yaklaşan süre, çevredeki insanların sadece başkahramanın hikâyesine hizmet eden figürler olarak kalmasını engelliyor.

A Brighter Summer Day yoğun karakter kadrosu nedeniyle dikkat istiyor. Ödülü ise yalnızca bir büyüme hikâyesi değil, belirli bir tarihsel dönemde bütün bir topluluğun portresi. Uzun filmlerle aranız iyiyse bu süreyi ayırmaya değer.

Kapadokya'da otel işleten eski tiyatrocu Aydın, eşi Nihal ve kız kardeşi Necla ile birlikte yaşar. Kış yaklaşırken çevredeki kiracılarıyla yaşanan sorunlar, evin içinde süren eski tartışmaları da alevlendirir. Günlük ilişkiler giderek daha sert konuşmalara açılır.

Aydın'ın ne kadar çok konuştuğuna, buna rağmen karşısındakini ne kadar az dinlediğine dikkat edin. Nuri Bilge Ceylan, uzun diyalogları bir fikir alışverişinden çok insanların birbirini köşeye sıkıştırdığı mücadelelere dönüştürüyor. Nihal'in yardım çalışmaları etrafındaki tartışma özellikle acımasız: İyi niyet, güç ve kibir aynı masaya oturuyor. Kapadokya'nın karla örtülü görüntüsü de içerideki söz düellolarına huzur getirmiyor.

Kış Uykusu'nun uzunluğu, hızlı olay örgüsü arayanlar için ciddi bir eşik. Buna karşılık karakterleri dinlemekten hoşlananlar üç saat boyunca sürekli yer değiştiren bir haklılık duygusuyla karşılaşacak. Hiç kimseyi bütünüyle onaylayamamak filmin en verimli tarafı.

Gece vakti Anadolu bozkırında dolaşan polisler, savcı, doktor ve zanlılar bir cesedi arar. Zanlının tarif ettiği yerleri bulmak kolay değildir. Araçlar durur, konuşmalar uzar, gece ilerledikçe aramaya katılanların kendi hayatlarına ilişkin ayrıntılar ortaya çıkar.

Bir elma ağacından düşen meyvenin suyla sürüklenmesini izlediğimiz uzun an, Ceylan'ın bu dünyaya nasıl baktığını anlatmaya yetiyor. Aranan ceset olayın merkezi gibi görünürken sohbetlerde, bakışlarda ve sessizliklerde bambaşka hikâyeler birikiyor. Savcının anlattığı geçmişe ilişkin bir olayın doktorun zihninde yer etmesi, filmin soruşturmayı neden yalnızca polisiye bir bulmacaya indirgemediğini hissettiriyor.

Bir Zamanlar Anadolu'da sabır isteyen ama sabrı boşa çıkarmayan bir film. Mizahın beklenmedik anlarda belirmesi, karanlık atmosferi daha da insani kılıyor. Bir suç soruşturmasından çok insanlar arasındaki suskunluklarla ilgileniyorsanız etkisi uzun sürüyor.

Tahran'da yaşayan Simin, ailesiyle birlikte ülkeden ayrılmak ister. Eşi Nader ise hasta babasını bırakmayı kabul etmez. Ayrılık süreci devam ederken eve yardımcı olarak gelen Razieh ile yaşanan bir olay, iki aileyi hukuki ve ahlaki bir çıkmazın içine sürükler.

Asghar Farhadi'nin ustalığı, kimin haklı olduğunu anladığımızı sandığımız anda yeni bir ayrıntı göstermesinde. Nader'in babasına duyduğu sorumluluğu anlayabiliyoruz; Simin'in gitme isteği de küçümsenecek bir şey değil. Razieh'in ekonomik durumu ve inancı olaylara bambaşka ağırlıklar ekliyor. Kapılar arkasından duyulan konuşmalar, yarım kalan açıklamalar ve küçük suskunluklar, büyük bir tartışmanın yönünü değiştirebiliyor.

A Separation bir mahkeme dramı kadar aile içi çatışma hikâyesi. Seyircinin güvenle tutunabileceği tek bir karakter bırakmıyor; buna rağmen kimseyi soyut bir fikrin temsilcisine de çevirmiyor. Bitince bir arkadaşla konuşmak isteyeceğiniz filmlerden.

Ormanda yaşanan bir ölüm olayının ardından farklı tanıkların ifadeleri dinlenir. Olayı yaşayan veya gördüğünü söyleyen kişiler aynı karşılaşmayı başka başka biçimlerde anlatır. Yağmurdan kaçan insanlar ise bu çelişkili hikâyeler üzerinden gerçeğe ulaşmaya çalışır.

Kurosawa'nın ormanda güneşe çevirdiği kamera ve hareketli yürüyüş planları kadar tanıkların kameraya konuşma biçimi de unutulmaz. Her anlatıda jestler değişiyor, insanlar kendilerini başka türlü konumlandırıyor. Toshiro Mifune'nin taşkın bedeniyle diğerlerinin kendilerini açıklama çabaları arasında büyük bir uçurum var. Buradaki çelişki yalnızca hafızanın zayıflığına değil, kişinin kendi gözünde nasıl görünmek istediğine de uzanıyor.

Rashomon'u bir dedektiflik bulmacası gibi izleyip kesin cevap aramak hayal kırıklığı yaratabilir. Filmin asıl etkisi, dinlediklerimizin hangi kısmına neden inanmak istediğimizde gizli. Kısa süresine rağmen insanın kendi hikâyesini anlatma biçimi üzerine uzun bir tartışma açıyor.

Orta Çağ Rusya'sında ikon ressamı Andrey Rublyov, manastırdan çıkarak farklı yerleşimleri dolaşır. Savaşlar, yoksulluk, inanç tartışmaları ve karşılaştığı insanların acıları, sanatına ilişkin düşüncelerini sarsar. Yıllara yayılan yolculukta resim yapmanın anlamı giderek zorlaşır.

Tarkovski'nin yağmura, çamura ve insan yüzlerine ayırdığı zaman, tarihsel dönemi parıltılı bir geçmiş manzarası olmaktan çıkarıyor. Özellikle çan dökümü etrafında gelişen uzun bölümde ustalık, korku ve inanç iç içe geçiyor. Rublyov'un kendisinden çok çevresindekileri izlediğimiz anlar, sanatçının çağının dışına çıkamayan biri olduğunu hissettiriyor. Siyah beyaz görüntülerin ardından gelen renkli ikonlar ise söze ihtiyaç bırakmıyor.

Andrei Rublev zorlu, uzun ve yer yer sert bir deneyim. Hristiyan ikon geleneği hakkında bilgi sahibi olmak bazı ayrıntıları zenginleştirir; şart değil. Sanatın şiddetin ve umutsuzluğun ortasında nasıl mümkün kaldığıyla ilgilenenler için karşılığı çok büyük.

Tahran'da yaşayan Hossain Sabzian, ünlü yönetmen Mohsen Makhmalbaf olduğunu söyleyerek bir ailenin güvenini kazanır. Gerçek ortaya çıktığında olay mahkemeye taşınır. Sabzian'ın neden böyle davrandığı ve sinemayla kurduğu ilişki, davanın etrafında yeniden düşünülür.

Kiarostami'nin gerçek kişilere yaşadıkları olayı yeniden canlandırması, gördüğümüz şeyin belgesel mi kurmaca mı olduğu sorusunu sürekli açık tutuyor. Sabzian'ın mahkemede konuşurken sinemaya duyduğu hayranlığı anlatması, onun yalanını basit bir dolandırıcılık hikâyesine indirgememizi engelliyor. Kamera da bu adama ne alayla ne kolay bir merhametle yaklaşıyor; sözü ona bırakıyor.

Close-Up sinemayı seven bir insan hakkında çekilmiş, sinemayı neden sevdiğimizle de ilgili bir film. Büyük bir hikâyeden çok küçük bir hayatın kırılganlığını merak edenlere hitap ediyor. İzledikten sonra kurmaca ile gerçeğin sınırını eskisi kadar kesin çizmek kolay olmayabilir.

Hollywood'da sessiz filmlerin yıldızı olan Don Lockwood, sinemaya sesin gelişiyle birlikte yeni bir döneme uyum sağlamak zorundadır. Çalıştığı stüdyo ve rol arkadaşı Lina Lamont da aynı sorunla uğraşır. Bu sırada tanıştığı Kathy Selden, Don'un mesleki ve özel hayatında yer edinir.

Gene Kelly'nin yağmur altında dans ettiği sahneyi bilmeyen azdır; filmin neşesi tek bir numarayla sınırlı değil. Donald O'Connor'ın bedenini neredeyse yerçekimine meydan okurcasına kullandığı bölüm, müzikal komedinin ne kadar fiziksel bir iş olduğunu hatırlatıyor. Lina'nın sesine ilişkin sorun üzerinden Hollywood'un yıldız yaratma mekanizmasıyla da eğleniliyor. Sahnedeki parlaklık ile kamera arkasındaki telaş arasındaki fark, filmin şakalarına sürekli malzeme veriyor.

Singin' in the Rain müzikal sevmeyenleri bile ikna edebilecek bir enerji taşıyor. Şarkılar hikâyenin durduğu aralar gibi hissettirmiyor; karakterlerin dünyasının bir parçasına dönüşüyor. Moral yükselten klasik arayanlar için çok güvenilir bir tercih.

Vietnam Savaşı sırasında Yüzbaşı Willard'a, ormanın derinliklerinde kendi düzenini kurmuş Albay Kurtz'u bulma görevi verilir. Willard, bir nehir botundaki askerlerle yola çıkar. Yol boyunca karşılaştıkları olaylar, görevin anlamını ve savaşın sınırlarını giderek belirsizleştirir.

Coppola'nın helikopterlerle Wagner müziğini yan yana getirdiği saldırı sahnesi, savaşın korkunçluğu kadar bir gösteriye dönüşme ihtimalini de düşündürüyor. Nehir boyunca ilerledikçe askerî düzen çözülüyor, insan davranışları daha tuhaflaşıyor. Vittorio Storaro'nun karanlığa gömdüğü yüzler ve Marlon Brando'nun Kurtz'a verdiği ağır, tehditkâr ses, yolculuğu neredeyse bir kâbusa çeviriyor.

Apocalypse Now savaş filmi arayanlara bolca unutulmaz sahne sunar; ama o sahneleri heyecan verici bulmanın yarattığı rahatsızlığı da taşır. Farklı kurgu versiyonlarının ritmi değişebiliyor. Hangi sürümü izlerseniz izleyin, uzun süre akıldan çıkmayan bir yolculukla karşılaşacaksınız.

Seul'de dar bir bodrum katında yaşayan Kim ailesi, varlıklı Park ailesinin evinde iş bulma fırsatı yakalar. Aile üyeleri farklı görevlerle bu eve girmeye başlar. İki hanenin hayatları birbirine yaklaştıkça aralarındaki görünmez mesafe daha da belirginleşir.

Bong Joon-ho'nun evin mimarisini kullanışına dikkat edin. Yukarıya çıkan merdivenler, aşağıda kalan odalar ve yağmurun iki aile için bambaşka sonuçlar doğurması, sınıf farkını uzun açıklamalara ihtiyaç duymadan hissettiriyor. Filmin mizahı özellikle Kim ailesinin becerikli planlarında çok canlı; ama bu eğlenceye kapıldığımız anlarda bile birilerinin emeğiyle başka birilerinin konforunun sürdüğünü unutmuyoruz.

Parasite'in ton değiştirme becerisi, türler arasında sert sınırlar arayanları şaşırtacak. Komedinin ardından gelen huzursuzluk kolay silinmiyor. Sürprizlerini bilmeden izlemek en iyisi; üzerine konuşacak çok şey bırakıyor.

18. yüzyılda ressam Marianne, evlenmek üzere olan Héloïse'in portresini yapmak için bir adaya gider. Héloïse resim için poz vermek istemediğinden Marianne onu gezintiler sırasında gözlemleyerek çalışmak zorundadır. Birbirlerini tanıdıkça ressam ile modeli arasındaki ilişki değişir.

Céline Sciamma'nın yüzlere ve ellere ayırdığı dikkat, bakmakla görülmek arasındaki farkı her sahnede biraz daha büyütüyor. Héloïse'in nasıl oturduğuna ya da Marianne'in fırçayı nasıl tuttuğuna baktığımızda, iki kadının birbirleri üzerinde kurduğu etkinin izlerini görüyoruz. Müziğin az kullanılması da önemli; bir şarkı duyulduğunda sessizliğin içinden gelen beklenmedik bir yakınlık hissi doğuyor.

Portrait of a Lady on Fire, büyük romantik jestlerden çok ayrıntıları seven izleyiciler için. Aşkı hatırlamanın ve birini gerçekten görmenin ne anlama geldiği üzerine sessiz ama yoğun bir deneyim. Son sahnesinin etkisini önceden bilmemek iyi olur.

Bir tiyatro oyuncusu sahnede konuşmayı bırakır ve dinlenmesi için deniz kenarındaki bir eve götürülür. Yanında ona bakmakla görevli hemşire Alma vardır. Alma konuştukça, sessiz kalan Elisabeth ile aralarındaki ilişki beklenmedik biçimde değişir.

Bergman iki kadının yüzünü kimi zaman birbirine o kadar yaklaştırıyor ki kime baktığımızdan emin olamıyoruz. Bibi Andersson'ın Alma'sı konuşarak rahatlamak isterken Liv Ullmann'ın Elisabeth'i tek kelime etmeden güçlü bir karşılık yaratıyor. Film şeridinin görüntüsünü, kesintileri ve kırılan anlatımı saklamaması da önemli: Seyrettiğimiz şeyin bir temsil olduğunu unutmayalım istiyor sanki.

Persona'yı çözülecek bir bilmece gibi izlemek insanı yorabilir. Kimliklerin nerede ayrılıp nerede birbirine karıştığına dair tek bir anahtar yok. Yakınlığın ne kadar ürkütücü olabileceğini hissettiren filmlerden hoşlanıyorsanız unutulmaz.

Cibuti'de görev yapan Fransız Yabancı Lejyonu askerleri sert bir eğitim düzeni içinde yaşar. Başçavuş Galoup, birliğe katılan genç Sentain'e karşı giderek yoğunlaşan bir düşmanlık besler. Günlük talimler ve emirler arasında bu gerilim büyür.

Claire Denis'nin askerlerin koşmasını, yüzmesini ve birlikte hareket etmesini çekişinde dansa yaklaşan bir dikkat var. Galoup'un bedenindeki sıkılık, Sentain'in varlığından duyduğu huzursuzluğu açık bir itiraftan daha güçlü hissettiriyor. Çölün boşluğu ile askerlerin kusursuz hareketleri arasında oluşan karşıtlık, disiplinin altındaki bastırılmış duyguları açığa çıkarıyor. Müzik seçimi de bu fiziksel dünyanın parçası.

Beau Travail hikâyesini doğrudan açıklamak yerine hareketlerin arasına saklıyor. Belirsizlikten hoşlanmayanlar için uzak kalabilir. Ama bir insanın kıskançlığını, arzusunu ve aidiyet ihtiyacını beden üzerinden okumak isteyenlere benzersiz bir deneyim sunuyor.

Bir şehir sabah uyanır; sokaklar, fabrikalar, ulaşım araçları ve insanlar gün boyunca hareket eder. Kameraman bu hayatın farklı köşelerine girer. Görüntülerin çekilmesi, kesilmesi ve seyirciye ulaşması da izlediğimiz akışın bir parçası haline gelir.

Dziga Vertov'un tramvayları, makineleri, düğünleri ve cenazeleri art arda getirişi baş döndürücü. Bir gözün yakın planından koca şehrin hareketine atlamak, kameranın sıradan bakışımızın yapamadığı şeyleri mümkün kıldığını hissettiriyor. Kurgu masasındaki çalışmaların da perdeye taşınması çok önemli: Filmin nasıl üretildiği gizlenmiyor, tam tersine gösterinin merkezine yerleşiyor.

Man with a Movie Camera'da takip edilecek klasik karakterler yok. Ritim ve görüntülerin ilişkisi ilgimizi taşıyor. Deneysel sinemaya giriş yapmak isteyenler için hem eğlenceli hem zorlayıcı bir film; aradan geçen zaman, buluşlarının enerjisini söndürmemiş.

Fransa'da varlıklı bir grubun kır evinde düzenlenen av partisi, konuklarla hizmetliler arasında birbirine dolanan ilişkileri ortaya çıkarır. Aşk ilişkileri, kıskançlıklar ve saklanan niyetler, hafta sonu ilerledikçe giderek daha karmaşık hale gelir.

Jean Renoir'ın kalabalık sahnelerinde gözümüzü nereye çevireceğimizden bazen emin olamıyoruz; arka planda başka bir konuşma sürerken önde yeni bir tartışma başlıyor. Özellikle av sahnesi, eğlence diye sunulan bir ritüelin içindeki şiddeti ürpertici bir açıklıkla gösteriyor. Konukların nezaket diliyle hizmetlilerin kendi düzeni arasındaki benzerlikler de sınıf farkını yüzeysel bir karşıtlıktan kurtarıyor.

The Rules of the Game ilk izleyişte karakterleri takip etmeyi zorlaştırabilir. Ama bu karmaşa, insanların kendilerini nasıl sakladıklarını anlamak için verimli. İncelikli toplumsal taşlama sevenler için yaşı hiç sorun olmayan bir klasik.

Los Angeles'ta geçirdiği kazanın ardından hafızasını kaybeden bir kadın, genç oyuncu adayı Betty'nin kaldığı eve sığınır. İkisi kadının kimliğini araştırmaya koyulur. Hollywood'daki başka olaylar ve tuhaf karşılaşmalar, araştırmanın çevresini giderek genişletir.

David Lynch'in bir seçmeye giren Betty'yi çekişiyle karanlık bir kulüpteki sahneyi çekişi arasındaki mesafe, filmin nasıl bir dünyada geçtiğini anlatıyor. Gündelik davranışlar bir anda korkutucu, tehditkâr ayrıntılar ise tuhaf biçimde sıradan olabiliyor. Naomi Watts'ın oyunculuğunda yaşanan değişimler, Hollywood'un hayal satma makinesini ve o makinenin insanı nasıl yaralayabileceğini kelimelerden daha sert hissettiriyor.

Mulholland Drive için tek doğru açıklama aramak cazip; fakat bütün etkisini çözüme bağlamak haksızlık olur. Kaybolma, özlem ve hayal kırıklığı duygularına açık kalmak daha verimli. Sürprizlerini bilmeden, mümkünse dikkat dağıtmayan bir ortamda izleyin.

Kimsenin tam olarak açıklayamadığı Bölge'ye girmek yasaktır. Stalker adı verilen rehber, bir yazar ve bir bilim insanını, dilekleri gerçekleştirdiğine inanılan bir odaya götürmek üzere yola çıkarır. Yolculuk ilerledikçe üç kişinin oraya neden gitmek istediği daha önemli hale gelir.

Tarkovski'nin paslı tünelleri, su birikintileri ve terk edilmiş odaları aceleyle geçmemesi başlangıçta sabır istiyor. Bazen uzun süre yalnızca suyun sesini dinliyoruz. Bölge'nin kuralları açıkça anlatılmadığından yolculuk, tehlikeli bir araziyi aşmaktan çok insanların kendi arzularına yaklaşmasına benziyor. Yazar ile bilim insanının tartışmaları da bu sessizliğin içinde daha keskin duyuluyor.

Stalker aksiyonlu bilim kurgu arayanları zorlayacak. Fakat bilinmezliğin karşısında insanın neye inanabileceğiyle ilgilenenler için benzersiz. Bittiğinde Bölge'nin haritasını değil, yolculuk boyunca sorulan soruları hatırlıyorsunuz.

16. yüzyıl Japonya'sında haydutların saldırısından korkan bir köy, kendilerini savunmaları için samuray aramaya karar verir. Az miktarda yiyecek karşılığında çalışmayı kabul eden savaşçılar köye gelir. Köylülerle samuraylar, yaklaşan saldırıya hazırlanırken birbirlerini tanımak zorunda kalır.

Kurosawa'nın savaş sahnelerinde yağmur, çamur ve koşan bedenler öylesine canlı ki kimin hangi tarafta olduğunu anlayabilmek bile heyecanın bir parçası. Ama en güzel ayrıntılar hazırlık günlerinde saklı. Toshiro Mifune'nin taşkın Kikuchiyo'su, samurayların köylülerle arasındaki mesafeyi sürekli bozar; köylülerin korkuları da soylu kahramanlık söylemine kolay sığmaz. Yedi savaşçının her birine ayrı kişilik verilmesi, grubun bir bütüne dönüşmesini daha tatmin edici kılıyor.

Seven Samurai uzunluğuna rağmen şaşırtıcı derecede akıcı. Bir ekip kurma ve birlikte mücadele etme hikâyesinin neden defalarca yeniden çekildiğini anlamak kolaylaşıyor. Büyük macera isteyenlerle sinema dilinin tarihine meraklı olanların aynı anda sevebileceği ender filmlerden.

New York'ta güçlü bir suç ailesinin başındaki Vito Corleone, çevresindeki insanların talepleri ve rakip gruplarla ilişkileri arasında ailesinin düzenini korumaya çalışır. En küçük oğlu Michael başlangıçta bu dünyanın uzağında durmak ister. Yaşanan olaylar onu ailenin kararlarına giderek daha fazla yaklaştırır.

Coppola, Corleone ailesinin kutlamalarını ve karanlık odalardaki görüşmelerini yan yana getirince suçla aile bağlılığı arasındaki çizgi bulanıklaşıyor. Marlon Brando'nun Vito'su bir masanın arkasında neredeyse hiç ses yükseltmeden otorite kurarken Al Pacino'nun Michael'ı sessizliğini bambaşka bir yöne taşıyor. Gordon Willis'in yüzleri gölgede bırakan görüntüleri de bu dünyada açıkça söylenmeyenlerin ağırlığını hissettiriyor.

The Godfather yalnızca mafya sinemasının büyük klasiği değil, aileye duyulan sadakatin ne zaman tehlikeli bir itaate dönüştüğünü düşündüren bir trajedi. Ağır başlayan ritmi sabır gerektirebilir; karakterlere alıştıkça her küçük hareket anlam kazanıyor.

Savaş sonrası Roma'da iş bulan Antonio'nun çalışabilmesi için bisikletine ihtiyacı vardır. İlk iş gününde bisikleti çalınınca küçük oğlu Bruno ile birlikte şehrin sokaklarında onu aramaya koyulur. Aradıkları yalnızca kayıp bir eşya değildir; ailenin geçimi bu bisiklete bağlıdır.

Vittorio De Sica'nın kalabalık pazarlarda, sokaklarda ve tramvay duraklarında Antonio ile Bruno'yu izleyişi, Roma'nın savaş sonrası hayatını ete kemiğe büründürüyor. Bruno bazen babasının peşinden yetişmeye çalışıyor, bazen ona yetişkinlerden daha dikkatli bakıyor. Babayla oğul arasındaki ilişkiyi büyük konuşmalar değil yürüdükleri mesafe ve birbirlerine verdikleri tepkiler taşıyor. İşsizliğin insan onurunu nasıl zedelediği de bu gündelik ayrıntıların içinden çıkıyor.

Bicycle Thieves küçük bir hikâyenin insanı ne kadar derinden etkileyebileceğinin kanıtı. Ne mucizevi kurtuluşlar ne de süslü açıklamalar arıyor. Finalin ardından Bruno'yu düşünmeden filmi geride bırakmak zor.

Ünlü yönetmen Guido Anselmi, yeni filmini hazırlarken ne anlatacağını bulamaz. Yapımcılar, oyuncular ve çevresindeki insanlar ondan karar bekler. Guido ise anıları, hayalleri ve ilişkileri arasında gidip gelirken kendi hayatıyla da hesaplaşmaya başlar.

Fellini'nin açılıştaki trafik sıkışıklığını uçma düşüne dönüştürdüğü an, Guido'nun zihnine nasıl gireceğimizi haber veriyor. Çocukluk anılarıyla set hazırlıkları birbirine karıştığında hangi sahnenin gerçek olduğunu her zaman önemsemiyoruz. Marcello Mastroianni'nin yorgun, kaçamak bakışları da önemli; büyük bir sanatçı imgesiyle kendi dağınıklığı arasında bocalayan bir adam görüyoruz. Guido'nun kadınlara yaklaşımındaki bencillik ise filmin kendine hayranlık duyan yanını eleştirmeyi gerektiriyor.

8½ yaratıcı tıkanıklık yaşayan herkesin kendinden bir parça bulabileceği kadar kişisel, bazen de seyirciden çok şey isteyen bir film. Hikâyenin düz bir çizgide ilerlemesini beklemeyin. Fellini'nin kalabalık ve çelişkili zihnine girmeyi kabul ederseniz çok eğlenceli bir kargaşayla karşılaşacaksınız.

İnsanlığın erken dönemlerinden gelecekteki uzay yolculuklarına uzanan hikâyede gizemli siyah bir nesne farklı zamanlarda ortaya çıkar. Ay'da yapılan keşfin ardından Jüpiter'e gönderilen uzay aracında astronotlar ve HAL 9000 adlı bilgisayar görevlerini sürdürür. Yolculuk ilerledikçe makineyle insan arasındaki güven sarsılır.

Kubrick'in uzay boşluğuna ayırdığı uzun sessizlikler, bilim kurgu sinemasının alışılmış aceleciliğini reddediyor. Bir uzay aracının dönmesini dakikalarca izlerken hareketin müzikle nasıl bir dansa dönüştüğünü fark ediyoruz. HAL'in sakin sesiyle yaptığı şeyler arasındaki uçurum ise insan biçimli bir kötü karaktere ihtiyaç bırakmıyor. Douglas Trumbull'ın görsel efektleri bugün bile etkileyici; ama asıl şaşırtıcı olan, filmin seyircinin düşünmesine açtığı geniş alan.

2001 kolay açıklanan bir hikâye değil ve herkesin ilk izleyişte sevmesini beklememek gerek. Yine de sinemanın görüntü, ses ve zamanla kurabileceği ilişkiyi görmek isteyenler için temel deneyimlerden. Mümkünse büyük ekranda izlemek fark yaratır.

1960'ların Hong Kong'unda aynı binaya taşınan iki komşu, Chow Mo-wan ile Su Li-zhen, eşlerinin sık sık evde olmamasının ardından birbirlerine yaklaşır. Paylaştıkları bir kuşku, ilişkilerinde yeni bir yakınlık yaratır. Görüşmeleri arttıkça birbirlerine ne söyleyebilecekleri de zorlaşır.

Wong Kar-wai'nin dar koridorları, merdivenleri ve tekrar edilen karşılaşmaları, iki insanın aynı yere defalarca dönüp her seferinde biraz farklı hissetmesini sağlıyor. Maggie Cheung'un kıyafetlerindeki değişim ve Nat King Cole'un şarkılarının dönüşü, geçip giden zamanı doğrudan açıklamadan duyuruyor. Christopher Doyle ve Mark Lee Ping-bin'in görüntülerinde kapı aralıkları ve aynalar, karakterlerle aramıza fiziksel mesafe koyuyor.

In the Mood for Love'da büyük itiraflar beklemeyin. Söylenmeyenlerin daha çok yer kapladığı, yavaş ve ince bir aşk hikâyesi var. Bitince bir olaydan çok koridorda duyulan ayak seslerini hatırlayabilirsiniz.

Yaşlı bir çift, Hiroşima yakınlarındaki evlerinden Tokyo'ya giderek yetişkin çocuklarını ziyaret eder. Çocukların işleri ve aile sorumlulukları nedeniyle birlikte geçirmek istedikleri zaman pek kolay bulunmaz. Ziyaret sırasında gelinleri Noriko onlara beklediklerinden daha fazla ilgi gösterir.

Ozu'nun kamerası alçakta ve sakin dururken aile üyeleri bir odadan diğerine geçiyor; aradaki boşluklar da konuşmalar kadar anlamlı. Hiç kimse açıkça kötü davranmak zorunda değil. Çocukların aceleciliği, küçük mazeretleri ve geç kalmış nezaketi, yaşlanmanın yalnızlığına dair ağır bir tablo yaratıyor. Setsuko Hara'nın Noriko'su ise aile içindeki sıcaklığı kan bağına indirgemeyen çok zarif bir karakter.

Tokyo Story yaş aldıkça farklı bir yerinden dokunan filmlerden. Gençken çocukların telaşını, daha sonra anne babanın sessiz beklentilerini daha iyi anlayabilirsiniz. Ağlamayı zorlamayan ama insanın içine işleyen bir aile hikâyesi.

San Francisco'da yaşayan eski polis Scottie Ferguson, yükseklik korkusu nedeniyle mesleğinden ayrılmıştır. Bir arkadaşının karısını takip etmesi istendiğinde kendisini giderek tuhaflaşan olayların içinde bulur. Takip ettiği Madeleine'e duyduğu ilgi, soruşturmayı kişisel bir saplantıya çevirir.

Hitchcock'un dolambaçlı merdivenleri, yeşil ışıkları ve San Francisco sokaklarını kullanışında sürekli bir baş dönmesi var. James Stewart'ın Scottie'si başta güvenilir bir gözlemci gibi görünse de Kim Novak'ın canlandırdığı kadınla ilişkisi ilerledikçe onun bakışına duyduğumuz güven azalıyor. Özellikle bir kadını kendi zihnindeki görüntüye uydurmaya çalışması, romantik diye pazarlanabilecek hareketleri ürkütücü hale getiriyor.

Vertigo, gizemini çözmekten çok Scottie'nin bakışına neden kapıldığımızı düşündürdüğünde daha etkili. Bugün izlerken erkek arzusunun kontrol edici yanını görmezden gelmek mümkün değil. Hem büyüleyici hem rahatsız edici olmayı başaran ender Hollywood klasikleri arasında.

Medya patronu Charles Foster Kane'in ölümünden sonra bir gazeteci, onun son sözünün anlamını araştırmaya başlar. Kane'i tanımış insanlarla görüşür; çocukluğundan siyasi hayatına ve kişisel ilişkilerine uzanan farklı anıları dinler. Her tanıklık, aynı adamın başka bir yüzünü ortaya çıkarır.

Welles'in Kane'i tek bir kişinin ağzından tanıtmaması, büyük bir adamın yaşam öyküsünü kolayca toparlamamızı engelliyor. Gregg Toland'ın derin odaklı görüntülerinde aynı karede duran kişiler arasındaki uzaklık, bazen bir konuşmadan daha çok şey söylüyor. Kane'in görkemli malikânesindeki boşluk ile kalabalık mitinglerdeki gösterişli sesi arasındaki karşıtlık da karakterin hayatındaki eksilmeyi giderek daha belirgin kılıyor.

Citizen Kane'i yalnızca teknik yenilikleri öğrenmek için izlemek haksızlık olur. Servet ve nüfuz biriktiren bir insanın neden giderek daha yalnız kaldığını anlamaya çalışıyoruz. Sinema tarihindeki ününün ötesinde, bugün de can yakabilen bir karakter hikâyesi var.

Brüksel'de yaşayan Jeanne, ergenlik çağındaki oğluyla birlikte düzenli bir hayat sürer. Yemek hazırlar, evi temizler, alışverişe çıkar ve evinde erkek müşteriler kabul eder. Günlerin birbirine benzeyen akışı içinde küçük aksaklıklar belirir.

Chantal Akerman'ın patates soyma, masa kurma ve bulaşık yıkama gibi hareketleri uzun uzun izletmesi başlangıçta yorucu gelebilir. Ama Jeanne'ın hayatının ne kadar sıkı bir düzene bağlı olduğunu ancak bu süreyi onunla geçirince anlayabiliyoruz. Delphine Seyrig'in hareketlerindeki küçücük değişiklikler giderek büyük olaylar kadar anlam kazanıyor. Ev içi emeğin sinemada çoğu zaman atlanan zamanı burada filmin kendisine dönüşmüş durumda.

Jeanne Dielman herkese önerilecek kolay bir seyir değil; dikkat ve sabır istiyor. Buna karşılık gündelik hayatı görme biçiminizi değiştirebilir. Bazen bir fincanın yanlış yere bırakılması, büyük bir olaydan daha fazla gerilim taşır.